سایت عباس جوادی Abbas Djavadi's Website

اولیا چلبی: «در ستایش تبریز دلاویز»

پشت جلد سیاحتنامه اولیا چلبی (حدود 1650) که در سال 1314 هجری به ترکی عثمانی در استانبول چاپ شده

پشت جلد سیاحتنامه اولیا چلبی (حدود 1650) که در سال 1314 هجری به ترکی عثمانی در استانبول چاپ شده

عباس جوادی – در یک مقاله گذشته در معرفی سیاحتنامه سیاح معروف عثمانی اولیا چلبی (1611-1682) هم نوشته بودم. در این ده بیست سال گذشته علاقه عموم نسبت به مطالعات ایران صفوی بیشتر شده است.  با وجود اینکه بخش مهمی از اطلاعات ما در این باره از سیاحتنامه های اروپائیان است و اگرچه نسخه های چاپی این سیاحتنامه هم قابل دسترسی است، در ایران این سیاحتنامه را هنوز به فارسی ترجمه نکرده اند.

سیاحتنامه  در اصل در ده جلد نوشته شده (دو جلدش گم شده) و خاطرات اولیا چلبی را از ده ها کشور آن دوره اعم از عثمانی، صفوی، حجاز، شام، عراق عرب، بالکان و قفقاز با طرز بسیار رنگارنگی تصویر میکند. چلبی  دو بار، نخست در سال 1647 میلادی و بار دوم حدود بیست سال بعد به ایران میرود. سفر نخست او از قفقاز (باکو، تفلیس، ایروان و نخجوان) به تبریز وبقیه ولایات ایران بوده است. باید درنظر داشت که این سفر حدود 150 سال پس از جنگ های شدید (هم بسیار گرم و هم سرد) بین ایران صفوی و عثمانی بوده، اما از لحن عموما گرم چلبی چنین بر میاید که در آن دوره دیگر جوّ خصمانه سیاسی دوران ابتدای صفوی تا حد زیادی فراموش شده است. احتمالا چلبی کل این سیاحتنامه را بر پایه یادداشت های خود در اواخر عمرش در قاهره نوشته و سپس نسخه خطی آن را به استانبول فرستاده است.

از زمانیکه مقاله نخست را در این مورد نوشتم دوستان بسیاری نامه (نامه که نه، ایمیل و پیام!) نوشته خواهش کرده اند که اصل ترکی عثمانی این  سیاحتنامه را که مربوط به ایران میشود بصورت پی دی اف در «چشم انداز» بگذارم. بعضی از دوستان هم که ترکی نمیدانند و ترکی عثمانی هم نمی فهمند میپرسند که ترجمه فارسی این بخش های مربوط به ایران را چطور میتوان تهیه کرد و ثانیا آیا میتوان نسخه پی دی اف اصل عثمانی متن را بدست آورد؟

آنچه امروزه در کتابفروشی های ترکیه به راحتی پیدا میشود اولا اصل عثمانی سیاحتنامه به ترکی عثمانی اما با حروف امروزه لاتین است که حد اقل از نظر من ایرانی همه لذت خواندن متن عثمانی را از بین میبرد!  ثانیا (چیزی که رایج تر است) نوعی ترجمه معاصر آن به ترکی امروزه است. من یک ماه پیش یعنی ماه ژوئن 2014 که در آنکارا بودم پرسیدم، هر سری 380 لیره ترکی، یعنی حدود 170 دلارقیمت پولی دارد. اما متن اصل عثمانی با حروف قدیم یعنی با خط عربی – فارسی یافت نمیشود. تا جائیکه من میدانم اصل ترکی عثمانی با الفبای غربی – فارسی فقط یک بار، در سال 1314 هجری قمری در استانبول و با این مشخصات بچاپ رسیده است:

اولیا چلبی سیاحت نامه سی مولفی اولیا چلبی محمد ظلی ابن درویش ایکنجی جلد ایلک طبعی اقدام مطبعه سی استانبول 1314

Travels in Iran

در جواب به دو سوال پیشین خوانندگان و علاقمندان عرض کنم که نمیدانم کی میتوان منتظر یک ترجمه خوب فارسی اقلا از بخش های مربوط به ایران این سیاحتنامه بود که به گمانم باید حدد 500 صفحه در قطع متوسط باشد. استادان  حسن جوادی و ویلم فلور بخش های مربوط به ایران سیاحتنامه را به انگلیسی ترجمه کرده با حواشی فوق العاده جالب در آمریکا چاپ کرده اند. در ایران هم یک نفر آدم از نظر زبان و تاریخ توانا باید پیدا شود که این خدمت را در حق تاریخ شناسی ایران بکند. و اما حالا که آن امکان نسیه است بنده بعنوان نقد 37 صفحه مربوط به فقط تبریز را در اینجا بصورت پی دی اف در اختیار همگان قرار میدهم. ترجمه اش با کسانی که از عهده کار بر میایند، وقت و علاقه دارند و حاضرند غیرتی بکنند.

بخش اول: اولیا چلبی: ستایش تبریز دلاویز،از سیاحتنامه، چاپ اول، جلد دوم، اقدام مطبعه سی استانبول1314 هجری قمری،ص 240-269

بخش دوم: اولیا چلبی: ستایش تبریز دلاویز،از سیاحتنامه، چاپ اول، جلد دوم، اقدام مطبعه سی استانبول1314 هجری قمری، ص 270-277

 

 متن کامل (عثمانی) «سیاحتنامه» اولیا چلبی را با خط اصلی عربی – فارسی آن از سایت «اوپن لایبرری» بخوانید

برچسب‌ها: , ,

دسته‌بندی شده در: اولیا چلبی, ترکیه، جمهوری آذربایجان و آسیای میانه, سیاحتنامه ها و خاطرات

پاسخی بگذارید

Please log in using one of these methods to post your comment:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s