آلان ها و هون ها

مسر لشکرکشی ها (سرخ) و اسکان (زرد) آلان ها، قرن اول تا ششم میلادی

مسیر لشکرکشی ها (سرخ) و اسکان (زرد) آلان ها، قرن اول تا ششم میلادی

آلان ها قومی بودند اصالتا از آسیای میانه، به گفته اکثرمنابع با ریشه هند و ایرانی (هند و اروپائی) که به فلات ایران کنونی نیامدند، یکجا نشین نشدند و پیوسته از شرق به غرب، از آسیای میانه و مغولستان کنونی در امتداد کمربند استپ های اورآسیا بسوی غرب حرکت کردند: قفقاز شمالی، شمال دریای سیاه، رمانی و مجارستان، ایتالیا، فرانسه، اسپانیا و تونس کنونی…. آنها احتمالا از همان شاخه بزرگتر اسکیت ها، سکا ها و سارماتیان – قبیله های هند و اروپائی بودند که پیوسته از شرق به غرب کوچ کردند و بالاخره در حوض اقوام منطقه وسیع اوراسیا مستحیل شدند.

شايد هم همانها كه در شاهنامه و اساطير ايرانى «تورانيان» ناميده شده اند…

چه زمانی؟ تقریبا از قرن نخست میلادی – برای مدتی بیش از 1000 سال. اواسط هزاره نخست بسیاری از آلان ها تحت فشار اتحادیه دیگری از قبایل بنام هون ها  بیشتر و بیشتر بسوی اروپا کوچیدند اما آنها تا قرون 12 و 13 هنوز در شمال قفقاز و ناحیه ولگا موجود بودند.

از نظر نزدیکی به ایران کنونی آلان ها در شمال قفقاز 200 سال با اشکانیان و سپس بیش از 300 سال با ساسانیان همسایه بودند و به سرزمین هایشان تاخت و تاز میکردند. وقتی اسلام به ایران و آناتولی آمد، آلان ها در شمال قفقاز خیلی دور تر از دسترس این دین جدید بودند.

اطلاعات در مورد آلان ها تنها در منابع یونانی، لاتینی و تا حدی چینی موجود است. خودشان اثرى نوشته از خود بجا نگذاشته اند. بر پایه این داده های بسیار کم، باید بگوئیم اینها طوایفی کوچنده و به گفته همان منابع یونانی و لاتین «وحشی» و بیابانگرد بودند که اساسا به گله داری و تهاجم و غارت دیگران، یعنی یکجا نشینان مشغول بودند – تا اینکه در هر جا که رسیدند تعدادی از آنها سکنی گزیدند و دیگران راه خود را بسوی غرب ادامه دادند. آلان ها در غارت و ویران کردن امپراتوری روم و خود شهر روم به قبایل ژرمن پیوستند و در خود ایتالیا، فرانسه و اسپانیای کنونی رحل اقامت افکندند.

کمربند استپ های اورآسیا - مسیر اصلی کوچ های قومی سده های میانه از شرق به غرب

کمربند استپ های اورآسیا – مسیر اصلی کوچ های قومی سده های میانه از شرق به غرب

خود قبایل ژرمن از آنگل ها گرفته تا ساكسون ها و آلامان ها، ضمنا واندال ها، لانگوباردها، گوت ها و دیگران بدنبال خلائی که در نتیجه زوال و سقوط روم غربی ایجاد شده بود به جزایر بریتانیا، فرانسه، آلمان  و ایتالیا سرازیر شده و همراه با هون ها و دیگر اقوام «وحشی» و قبایل بومی هر منطقه، از قرن هشتم – نهم به بعد و خصوصا در هزاره دوم میلادی ملل جدید اروپائی را که امروزه شاهدش هستیم، ایجاد کردند.

حالا آلان ها کجا هستند؟ امروزه دیگر ازآنها  اثری نمانده است گرچه اگر از نظر ژنتیک و دی ان ای تحلیل کنید احتمالا آلان ها هم امروزه «سهمی» در حوض ژنتیک مردم اوراسیا و استپ های آن و اروپای غربی و جنوبی دارند.

جای آلان ها را در شمال قفقاز برای چند صد سال یک اتحادیه دیگر قبیله ای بنام خزر ها گرفت. آنها هم از بین رفتند و در مردم محل، یعنی شمال قفقاز، منطقه ولگا و شمال خزر مستحیل شدند. میگویند از نظر زبانی احتمالا باقیمانده زبان آلان ها را بتوان در بین اوستین های قفقاز یافت.

هون ها هم که به ادعای بعضی منابع قرابت تباری با ترک های همین دوره آسیای میانه داشتند همزمان با آلان ها از همان «کمربند کوچ اورآسیائی» از شرق به غرب مهاجرت کردند، در راه هر چه آمد اشغال و غارت نمودند، در بعضی جا ها سکنی گزیدند و بالاخره در کشورهای مختلف اروپا پخش شدند. بنظر شخصیت های علمی متخصص در مورد هون ها (مثلا منخن هلفن) ، آنها اتحادیه ای از اقوام، زبان ها و فرهنگ ها بودند و بعضی لغات باقیمانده از هون ها، اشاره به اقوام آلتائی و یا هند و اروپائی میکنند.

مسیر کوچ های قبایل گوناگون هون در سده های میانه

مسیر کوچ های قبایل گوناگون هون در سده های میانه

هون ها چه شدند؟

خزر ها چه شدند؟ اقوام ژرمن که روم را ویران کردند چه شدند؟ خود ماد ها، سغدیان و خوارزمیان باستان، بلغار ها و آوارهای قفقاز چه شدند؟ ده ها قوم و قبیله و صد ها طایفه را میتوان شمرد. آنها چه شدند؟

از بین رفتند. تنها از بعضی ها مانند آوار های قفقاز تعداد کمی باقی مانده و گرنه آثار آنها را شاید فقط بتوان در تحلیل ژنتیک صد ها قوم و ملت از سواحل شرقی چین، مغولستان، سیبری، آسیای میانه، قفقاز و اروپا یافت، و یا شاید به شکل کلمه ای بصورتی احتمالا تغییر یافته در منبعی یونانی و چینی که مورخین و زبانشناسان برپایه آن کوشش میکنند بهترین گمانه زنی های ممکن خود را در باره این اقوام ارائه دهند.

آنها هم نوشته اى از خود بجا نگذاشتند.

یکی از برجسته ترین های این حوزه علمی یعنی تاریخ مهاجرت و قومیت در قرون میانه، پروفسور والتر پل اتریشی (*) حتی بر آن است که تا کنون توضیح علمی این روندها بطور «پیش فرض» بر معیار «قوم» و «طایفه» یعنی جنبه «گروهی-اتنیکی» مبتنی بر قومیت، زبان و حتی دین و عادات بوده در حالیکه این نگرش در آن دوره اساسا مطرح نبوده  و تنها بعد از قرن نوزدهم در اروپا رواج پیدا کرده است. به گفته او مثلا به سختی میتوان سکا ها و آلان ها را «ایرانی تبار» و یا حتی «هند و اروپائی» و یا هون ها را «گروه قومی آلتائی نزدیک به ترک ها» نامید. اینها افراد و گروه های اجتماعی بودند که پدیده ای طبیعی و نه تاریخی بشمار میرفتند  که در کنش ها و واکنش های خرد و کلان، متغیر و در طول تاریخی چند صد ساله رد پا و اثر انگشت خود را همانند بذری بر مزرعه ی وسیعی پخش کرده اند که ده ها و صد ها قوم و طایفه بزرگ و کوچک دیگر نیز همین کار را کرده اند.

سمت اساسی این کوچ ها اساسا به غرب، به اروپا و یا در داخل اروپا بود.  چند قرن بعد تر، از قرن دهم و یازدهم به بعد، کوچ های بزرگ قومی داخل مشرق زمین آغاز شد: کوچ قبایل ترک از آسیای میانه به خراسان، دیگر نقاط ایران و بخصوص آناتولی و در ضمن کشور های خاورمیانه و آفریقای شمالی…. و آنگاه حملات مغول – و شاید مهمترین تاثیر این کوچ ها: زوال و سپس سقوط روم شرقی، یعنی بیزانس مسیحی و مرکز مسیحیت ارتدکس، قسطنطنیه (استانبول بعدی)  بدست نوادگان قبایل ترک زبان آسیای مرکزی و حکومت 600 ساله آخرین امپراتوری اسلامی: عثمانی ها…

این موج دیگر کوچ ومهاجرت، تهاجم و آشوب ولی در عین حال تبدلات سیاسی و تحکیم قدرت دولت های جدید منطقه بود که بیش از 500 سال طول کشید و به ترکیب سیاسی، ملی، قومی و زبانی تقریبا همه کشور های منطقه از اسیای میانه و ایران گرفته تا قفقاز و ترکیه و خاورمیانه امروز مُهری ماندنی زد.

————————
منابع و برای مطالعه بیشتر:
عباس جوادی: زبان هون ها
Fisher, Michael H.: Migration: A World History (New Oxford World History); 2013
Maenchen-Helfen, Otto J.: Die Welt der Hunnen. Herkunft – Geschichte – Religion – Gesellschaft – Kriegsführung – Kunst – Sprache; 1997
Pohl, Walter: Conceptions of Ethnicity in Early Medieval Studies, in: Archeologica Polona, vol. 29, 1991, 39-49

 



دسته‌ها:نقشه ها, چشم انداز آذربایجان و ایران, رنگارنگ

برچسب‌ها:, , , , , , , , ,

نطری دارید؟

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s