سایت عباس جوادی Abbas Djavadi's Website

زبان اقوام پیش از مادها چه بود؟

qa3

س – آن اقوام و قبایلی که دو تا یک هزار سال پیش ازماد های ایرانی در آذربایجان بودند به کدام زبان سخن میگفتند؟

ج – از دوران پیشا تاریخ آذربایجان، شواهد بسیاری از قبیل یافته های تپه باستانی حسنلو (۶۰۰۰ سال پ.م.) نشاندهنده زندگی و حتی کار تولیدی انسان ها در این منطقه است. اما از زبان و قومیت  این انسان ها اطلاعی در دست نیست. بررسی اولین داده ها از «دوره تاریخ مکتوب» که در آذربایجان حدودا در قرن هفتم پیش از میلاد شروع میشود نشان میدهد که از آن دوره، تراکم انسان ها مثلا در غرب آذربایجان، جنوب دریاچه ارومیه و مثلث تبریز-میانه-مرند نسبتا زیاد بوده است. نامدار ترین پژوهشگر ماد که خودش هم از منابع درجه اول یعنی آشوری و اورارتوئی و با خط میخی و همچنین یونانی و ارمنی، منابع باستانی را خوانده و آنها را شرح داده، ایگور دیاکونوف است. دیاکونوف و دیگران مانند رومن گیرشمن هم همرای هستند که اولا زبان این اقوام به هرحال ایرانی نبود. طبیعتا مثلا عربی و یا ترکی هم نبود. اصلا دوهزارسال پیش از میلاد اعراب و ترک ها بصورتی که ما میشناسیم هنوز در صحنه تاریخ عرض اندام نکرده بودند. از سوی دیگر مکان اصلی و نخستین اعراب، جنوب عربستان سعودی امروزی بود، آن هم دو سه قرن پیش از اسلام، یعنی اقلا هزار سال پس از ماد ها. همچنین، جغرافیائی که اولین ترک های باستان از آن برآمدند و برای اولین بار در تاریخ خود شان را نشان دادند، آسیای میانه بود، جائی بین سیبری، چین، مغولستان و قزاقستان و قرقیزستان کنونی، همان هم حدودا همزمان با اعراب یعنی هزار سال بعد از ماد ها، دقیقترش در قرن پنجم میلادی.

اگر به آذربایجان برگردیم، دقیقا نمیدانیم همه قبایل بومی و پیشا ایرانی که بین دو تا یک هزار سال پیش از میلاد (یعنی چهار تا سه هزار سال پیش) در جغرافیای آذربایجان میزیستند، به چه زبانی سخن میگفتند. اورارتوئی را که در غرب آذربایجان، بین سه دریاچه  ارومیه، وان و سوان کاربرد داشت، میدانیم. این زبان نه هند و ایرانی (مانند ارمنی و مادی-پارسی)، نه سامی (مانند عربی و عبری و آشوری) و طبیعتا نه آلتائی (ترکیک) بوده و بدنبال سقوط دولت اورارتو بدست ماد ها از بین رفته است. بغیر از آن، گمانه زنی این است که بعضی ها مانند کاسی ها (تقریبا لرستان کنونی) با زبان عیلامی در خوزستان کنونی خویشاوندی زبانی داشتند و برخی مانند  هورّی ها و یا هرّیت ها (شمالغربی دریاچه ارومیه) احتمالا با اورارتووئی ها قرابت زبانی داشتند. و اما گوتّی ها و لولّوبیان را که ساکنین اصلی آذربایجان ایران و همچنین کردستان کنونی تا شمال عراق بودند، دقیقا نمیشناسیم. به نظر دیاکونوف احتمالا این دو زبان و قوم با هم خویشاندی داشتند. در عین حال درمناطق ساحلی خزر یعنی استان اردبیل و تا حدی گیلان کنونی گیل ها، کادوسی ها و کاسپی ها میزیستند. احتمالا زبان بعضی طوایف این مناطق قفقازی و یا با عیلامی مرتبط بوده و یکی دو طایفه دیگر ایرانی بوده که اگر این ربط ایرانی درست باشد، به آن معنی است که آنها طایفه های کوچکی بودند که ظاهرا کمی زودتر از ماد ها و پارس ها به ایران آمده اند. از هیچکدام از این اقوام نوشته ای نمانده و فقط در منابع اقوام همسایه مانند آشور ها و اورارتوها گهگاه اطلاعاتی در باره زبان آنها داده میشود که برای زبانشناسان دوران باستان چندان مشکل گشا نیست. به هر تقدیر به گفته دیاکونوف چند قرن پس از بر آمدن مادها دیگر در آثار ملل همسایه نامی از قبایل  پیشامادی در آذربایجان و کردستان برده نمیشود یعنی ظاهرا اینها با مادها می آمیزند و مستحیل میشوند.

اینجاست که میرسیم به هزاره دوم و اوایل هزاره یکم پیش از میلاد یعنی حدودا ۳۵۰۰ تا ۳۰۰۰ سال قبل، یعنی دوره ای که مادهای ایرانی به احتمال قوی از صفحات شمال ایران کنونی یعنی شرق، شمال و غرب دریای خزر به فلات ایران کوچ میکنند. تازه این مادها فقط به آذربایجان کنونی که نمی آیند. آنها از ری و طبرستان تا همدان و کرمانشاهان و کردستان و آذربایجان در همه جا پخش میشوند. یک شاخه دیگر ایرانی زبانان هم که پارسی ها باشند از غرب تا جنوب ایران را مسکن خود میگزینند. این آغاز دوره ایرانی مردم این سرزمین است.

برچسب‌ها:

دسته‌بندی شده در: ماد و آتروپاتن, زبان آذربایجان در گذر زمان, زبان آذربایجانیان در ۱۰۰ پرسش