سایت عباس جوادی Abbas Djavadi's Website

جاینام ها و نمونه سولدوز-نقده

qa6

جاینام ها برای درک تاریخ چه اهمیتی دارند؟

تحلیل زبانشناختی معنا و پیگیری تحول جاینام ها از نگاه درک روند تاریخی بسیار مهم است. بسیار مهم است، اما تنها به شرطی که این کار را آدمی کاردان و بی غرض انجام دهد، نه آنکه از این راه برای اثبات این و آن عقیده سیاسی و یا قومی، ملی و یا مذهبی اش استفاده کند.

دیاکونوف به نکته جالبی اشاره میکند. میگوید تا قرن نهم پ.م. یعنی حدودا ۲۹۰۰ سال پیش یعنی وقتی ماد ها و پارس های ایرانی که از شمال کوچ کرده به فلات ایران کنونی میامدند، در آثار ملل همسایه از جمله آشور ها و اورارتوها به جاینام های مادی-پارسی برنمیخوریم. بعد از نیمه دوم قرن نهم پ.م. است که بتدریج می بینیم آشوری ها از جاینام های مادی و پارسی در همسایگی خود سخن میگویند (۱). این یعنی چه؟ یعنی اینکه قبایل ماد و یا پارس دیگر آمده و در سرزمین آذربایجان، کردستان، همدان و کرمانشاهان کنونی مستقر شده اند، تا جائیکه نام آن محل ها هم تغییر یافته و آشور ها مثلا از «پارثوا/پارسوا» یاد میکنند که همان «پارسوا» و یا سرزمین پارس است که در جنوب شرقی آشور قرار داشت. مینورسکی حتی نام دهکده کوچک «قلعه پاسوه» در نزدیکی سولدوز (نقده) در آذربایجان غربی را که احتمالا باقیمانده ای از نام باستانی «پارثوا» و یا «پارس» است، اولین نشانهٔ آبادی های ایرانی در فلات ایران شمرده است (۲).

همیشه باید در متن تاریخ و حال فکر کرد و روند تحول را در آن مسیر تحلیل نمود و در نتیجه گیری محتاط بود. در رابطه با جاینام ها هم همین طور.

گذشته این سرزمین چه بوده؟ کدام اقوام، ملت ها و زبان ها در کجا حاکم بوده؟ کوچ و اسکان اقوام از بیرون و یا به خارج به ما چه چیزی را نشان میدهد؟

کسی که راوی تاریخ است راوی منصف و عادل تحولات است، طرفدار این یا آن تیم فوتبال نیست. برای او هر شخص و قوم، مذهب و زبان یکی است و اگر حتما میخواهد با روایت و یا تحلیل خود یک نقش اجتماعی و اخلاقی هم بازی کند، اگر بطرز علمی فکر کند و بنویسد، نتيجه کارش به صلح، آرامش و همزیستی همه انسان ها کمک خواهد نمود، صرفنظر از فرق های تاریخی، قومی، فرهنگی و مذهبی اقوام و گروه های مختلف مردم، صرفنظر از اینکه کدام گروه مردم از کجا به آنجا آمده اند و چرا آمده اند، صرفنظر از اینکه کم بودند یا زیاد، بعد کمتر شدند یا بیشتر.

در باره جاینام های آذربایجان چه میتوانید بگوئید؟

مثلا آذربایجان شرقی را بگیریم. در کل، نام روستاها و شهرستان های آذربایجان شرقی را میتوان به سه دسته

یکم: تاتی/آذری (و یافهلوی)،
دوم: ترکی و گاه مغولی
و سوم: فارسی

تقسیم کرد.

نام های تاتی /آذری بیشتر به روستاهای بزرگ تر و قدیمی تر مربوط هستند، نام های ترکی دو دسته هستند: قشلاق‌ها و روستاهای عشایری و روستاهای یکجانشینان و قدیمی. فارسی هم درصد معینی از نام روستاها را شامل می‌شود.

یک نکته درباره نام‌های تاتی /آذری روستاها این است که بسیاری‌از این نام ها عربی‌نما یا فارسی‌نما شده‌اند مثلا «اسپهلان» (محل سپاه؟) شده‌است: «اسفهلان»، یا «کزنگ» شده‌است «کزنق». «اسپره خون» که به تاتی یعنی «چشمه (خوان) سفید»، در متون آن را به شکل فارسی «سفیده خوان» نوشته‌اند.

چند نمونه از:

نام های تاتی /آذری شهرستان تبریز (با استناد به ابتکاری که چند سال پیش در «ویکی پدیا» سازماندهی شده بود):

سهلان، مایان، لیقوان، باسمنج (شکل قدیمی: وهوسفنج)، سفیدان، گمانج، اسنجان، انرجان، خلجان، کرجان، هزه‌بوران، استیار، ورنق، چاوان، زرنق، سفیده خوان، شادباد، اسفهلان، اسپران، لاهیجان، گوار، کند رود، اسپس، خواجه دیزج…

نام‌های ترکی:

آغاج‌اوغلی، آقداش، آناخاتون، گوی‌بولاغ، اوغلی، تازه‌کند، ساتللو، قره‌تپه، ینگی‌کندی، آجی‌چای، بارانلو…

نام‌های فارسی (که البته عربی هم در ترکیب این لغات هست):

آذرشهر، سردرود، سرد صحرا، فتح‌آباد، خسروشاه، باغ معروف، ملک کیان، نعمت‌آباد، هروی، فتح‌آباد، مشیرآباد، نصرت‌آباد …

این نام ها مربوط به دوره معاصر است. مطمئن هستم اگر کمی به عقب بروید اولا نام های بیشتری خواهید یافت. بعد خواهید دید که یک رشته نام ها کاملا عوض شده اند. حتما به نام های کردی، ارمنی و شاید آسوری هم برخواهید خورد.

هرکدام از این نام ها برای خودش داستان و تاریخی دارد که بررسی آن حتما بسیار جالب، هیجان دهنده و در عین حال آموزنده است.

بررسی جاینام های آذربایجان در روند ترکی شدن زبان مردم، یعنی از سلجوقیان تا صفویان بسیار جالب است. استاد سابق من از دانشگاه آنکارا مرحوم فاروق سومر که خود ایشان هم خیلی احساسات قوی ترکی داشت، این موضوع را خوب بررسی کرده بود، چرا که از نگاه او دگرگشت جاینام ها نشانه مهمی درجهت تغییر حاکمیت دولتی و زبان حاکم است. یک راه توضیح دگرگشت زبان در آذربایجان هم که مرحوم سومر در رساله معروفش بنام «نگاهی عمومی به تاریخ ترک زبان شدن آذربایجان» در پیش میگیرد، پیگیری تحول نام شهر ها و آبادی های آذربایجان است. او با نام بردن تک تک روستا ها و مقایسه نام های ایرانی سابق و نام های بعدی ترکی و مغولی آنها، نشان میدهد که زبان این روستا ها کی و در چه شرایطی تغییر یافته است.

مثلا سومر میگوید حتی در مقایسه با دوره سلجوقیان، آنچه دقت پژوهشگران را جلب مبکند زیاد بودن جاینام های ترکی در دوره ایلخانان مغول است که در زمان سلجوقیان به این درجه نبود. با این ترتیب بنظر میرسد نام های ترکی و مغولی نه چندان در دوره سلجوقیان، بلکه بیشتر در دوره ایلخانان مغول به ترکی و یا گاه مغولی تغییر یافته است. بعضی از این جاینام ها مانند «گؤکچه گؤل» (امروزه در ارمنستان) و «آلاداغ» (شمال دریاچه وان) در زمان آباقا و حتی هلاکو ترکی شده بود اما هیچ نشانه ای نیست که این جاینام ها مربوط به دوره قبل از مغول هم هستند، به این معنا که این نام ها به احتمال قوی در دوره ایلخانان مغول عوض شده اند. نام های مغولی «زرینه رود» (چاغاتو و تاقاتو) در جنوب مراغه هم در آن دوره تغییر یافته اند. با این ترتیب جاینام هائی که بعد از حکومت آباقا می بینیم بعضی ترکی بودند و بعضی دیگر مغولی. این در عین حال اشاره به تیره و تبار کسانی دارد که با ارتش مغول به ایران آمدند و بر این پایه میتوان گفت که حاکمین ایلخانی بعضی مغول بودند و بعضی دیگر ترک (۳). میدانیم که بیش از نصف جنگجویان لشکر مغول و اکثر فرماندهانش از قبایل ترک زبان بودند.

بعضی جاینام ها هنوز هم مورد اختلاف هستند، مثلا در رابطه با سولدوز و نقده…

در دنیا نام کمتر کشور، منطقه و شهری ثابت و همانند سه هزار سال پیش مانده است. مطمئن باشید که دستکم تلفظ اش فرق کرده است. یا اینکه هر بار یک پادشاه و رئیس قبیله جدیدی آمده، نام این شهر و آن روستا را عوض کرده، نام مورد پسند خودش را گذاشته است و یا اصلا سیاست دولت عوض شده و با این ترتیب نام فلان شهرستان و حتی دهکده هم عوض شده است.

از سوی دیگر طرز تلفظ و املای بسیاری نام ها هم طی زمان تغییر یافته است. آتروپاتکان شده آذربایجان، کنستانتینوپل شده استانبول.

اما درست است. جاینام ها گاه بین اقوام و ملل گوناگون مورد مناقشه بوده است، چرا که هرکدام خواسته است آن را «از آن خود» بداند و به فرهنگ و تاریخ خود بچسباند، در حالیکه در بسیاری موارد اکثر طرف های این مباحثه دلیلی دارند که آن جا و شهر را با تاریخ خود مرتبط بشمارند. ولی می بینیم کشور های پیشرفته و صنعتی از این مرحله دعوا بر سر نام گذشته اند.

این مناقشات اساسا یا در مورد جاینام های مرزی و حاشیه ای است و یا محل هائی که اقوام مختلف در آنجا زیسته اند و هنوز زندگی میکنند. یک کشاکش «ما اول اینجا بودیم ولی شما بعدا آمدید» هم هست، گویا هرکس که کمی زودتر آمد، باید همه میراث و مال و زمین و فرهنگ و غیره را تصاحب کند و به دیگران چیزی باقی نگذارد.

در ایران، زمانی کوشش میکردند جاینام های ترکی را عوض کنند. دیرتر بعضی جاینام ها را با ملاحظات سیاسی و یا مذهبی عوض کردند. درآناتولی پس از آنکه هزارسال پیش سلجوقیان ترک آمدند، به تدریج اکثر نام های یونانی و آرامی و ارمنی را عوض کردند و یا با تلفظ ترکی چنان تغییرش دادند که زیاد هم معلوم نمیشود اصل آنها چه بوده است. در اروپا هم این موضوع تا صد سال پیش تا حد زیادی مشکل آفرین بود. حالا اروپائی ها در این باره خیلی راحت تر و آرامتر فکر میکنند. مثلا در مناطق مرزی چک با آلمان، چک ها نام خودشان را برای یک شهر بکار می برند و آلمانی ها نام خودشان را. کسی هم دل آزرده و خشمگین نمیشود.

در این مورد یک دسته که ادعای طرفداری از زبان ترکی را دارند با این دو نام یعنی «نقده» و «سلدوز» و یا «سولدوز» مشکل دارند و ادعا میکنند که «حکومت نام سولدوز را که ترکی است، برداشته و به جایش نقده را گذاشته است.» تصورشان این است که گویا «سولدوز» ترکی است و «نقده» گویا فارسی و یا کردی و یا عربی است، یعنی نام «سولدوز» خوب است ولی نام «نقده» بد است.

این فقط یک تصور است، تصوری که خواهیم دید در مورد هیچکدام از این دو نام مبتنی بر واقعیت نیست، از روی عدم آگاهی است و شاید هم از سوی بعضی ها قصدا عنوان میشود. اولا این نام ها اقلا قدمتی برابر با ۷۰۰ سال دارند و ساخته دست این یا آن حکومت نیستند. ثانیا در باره منسوبیت این نام ها به این یا آن زبان نمیتوان چیزی قطعی گفت. ولی به احتمال قوی نام «سولدوز» و یا «سلدوز» که دعواگران تصور میکنند ترکی است، ترکی نیست، مغولی است. نام «نقده» هم که میگویند فارسی و یا کردی و یا عربی است، نیست، بلکه اتفاقا این نام به احتمال قوی یا ترکی و یا باز مغولی است.

دو نكته مهم است:

اولا باید واقعیت تاریخی را دانست، مطالعه کرد و آن را هر طور هست، قبول نمود.

واقعیت چیست؟

شهر و شهرستان نقده (سابق سلدوز و یا سولدوز) در ۱۰۰ کیلومتری جنوب شهر ارومیه و در جنوب نسبتا غربی دریاچه ارومیه قرار دارد. دشت نقده یکی از حاصلخیز ترین مناطق آذربایجان غربی است که محصول سیب، انگور و گندم اش معروف است. این شهرستان که جمعیت اش طبق سرشماری سال ۱۳۸۵ برابر با ۱۱۷۸۳۱ نفر بوده است، دو بخش (مرکزی و محمدیار)، دو شهر (نقده و محمدیار)، و چهار دهستان (بیگم قلعه، سلدوز، المهدی و حسنلو) دارد. شهر و شهرستان نقده تا سال ۱۳۴۶ با نام «سلدوز» شناخته می‌شد، اما در این سال طی مصوبه ای نام این شهر و شهرستان به «نقده» تغییر یافت. در سلدوز و روستا های آن زبان مردم ترکی و کردی و مذهب اکثریت آنان شیعه و سنی است.

در اینجا هم میتوان از نام ها و جاینام ها شروع به جستجو کرد.

«سولدوز» نام یک قبیله مهم و با نفوذ مغول بود که دردوره مغول ها و ایلخانان در تاریخ ایران و منطقه نقش مهمی بازی کرده است.

موضوع بر سر ۷۰۰ سال پیش است، دوره جانشینان چنگیز خان در ایران.

چنگیز خان قبیله سولدوز را زیر حمایت خود گرفته بود زیرا یکی از پیش کسوتان این طایفه زمانی در جنگی با قبایل دیگر، چنگیز را از مرگ نجات داده بود. وقتی هلاکو یعنی نوه چنگیز به ایران لشکر کشی کرد، بخشی از طایفه سولدوز هم به ایران آمد. زن هلاکو از طایفه سولدوز بود که مادر آباقا بود. آباقا، طوری که میدانیم آذربایجان را به مرکز حکومت ایلخانی خود تبدیل نمود و تبریز را پایتخت خود کرد. ایلخانان حدود صد سال بر این منطقه ایران حکومت کردند. جانشینان معروف آباقا عبارت بودند از آرغون، غازان خان، اولجایتو خدابنده و ابو سعید بهادر خان. امیران مغول چندین بار کوشش کردند از طریق کردستان و آناتولی جنوب شرقی به شام و فلسطین حمله کنند، اما موفق نشدند.

در مورد تاریخ و نام شهر سلدوز و یا سولدوز (بعدا نقده) شاید اولین و دقیق ترین اطلاعات را ولادیمیر مینورسکی در «دائره المعارف اسلام» (۴) داده است. سلطان محمود غازان خان، مشهورترین سلطان «اصلاح طلب» ایلخانان که اسلام آورد و رابطه ایلخانان با مغولستان را عملا قطع کرده این دولت را «ایرانی» نمود، در سال ۱۳۰۳ سرزمین وسیع ایلخانی را بعنوان تیول بین حکام و فرماندهان محلی خود تقسیم کرد. به گفته مینورسکی احتمال دارد که نام «سولدوز» در حول و حوش همین تاریخ جایگزین نام پیشین این محل شده است. و اما نام پیشین سولدوز معلوم نیست.

مینورسکی در همین جا ذکر میکند که در زبان کردی نام «سولدوز» بصورت «سوندوس» تلفظ میشود. او همچنین از نخستین تاریخ عشایر کرد موسوم به «شرفنامه بدلیسی» چنین نقل قول میکند که بعد از زوال سلسله چوپانیان که از جانشینان ایلخانان بودند و هنگامیکه سلسله های ترکمن (ترکمان) یعنی آق قویونلو ها و قراقویونلو ها آمدند، کرد های مکری سولدوز را اشغال کردند. این را هم میدانیم که حدودا ۵۰۰ سال بعد، در سال ۱۸۲۸، عباس میرزا ولیعهد قاجار و والی آذربایجان، پس از شکست در جنگ دوم ایران با روسیه و امضای عهدنامه ترکمن چای، ۸۰۰ خانوار از ایل ترک زبان قراپاپاق را از گرجستان، ارمنستان و آذربایجان قفقاز به ایران آورد و تیول سولدوز را به آنها داد. به نوشته مینورسکی به نورسیدگان قراپاپاق که شیعه مذهب هم بودند، اجازه داده شد، از اهالی تا ارزشی برابر با ۱۲۰۰۰ تومان در سال سهم محصول زراعت و مالیات بگیرند. آنها متقابلا مکلف بودند ۴۰۰ نفر اسب سوار مسلح را پیوسته در خدمت دولت نگهدارند. مینورسکی مینویسد در آن موقع «در سولدوز چهار تا پنج هزار خانوار کُرد و ترک مقدم وجود داشتند اما املاک آنها بتدریج بدست اربابان نورسیده شیعه (یعنی قراپاپاق ها) گذشت… در اوایل قرن بیستم در منطقه سولدوز مجموعا ۱۲۳ روستا و شهر وجود داشت و مهم ترین آبادی این منطقه نقده («نهاده») بود که هزار خانه را شامل میشد.

مینورسکی توضیحات بیشتری در باره اینکه نام دیگری از «نقده» را «نهاده» نوشته است، نمیدهد. و اما در باره ریشه نام «نقده» چیز دقیقی گفته نمیشود. دو گمان اصلی این است که این، نام زینت آلات زنان قراپاپاق بوده و بطور کلی صفتی است که به «اشیاء زیبا و پرقیمت» داده میشود. تفسیر دیگر این است که نام یکی از فرماندهان مغول بنام «نغادای» به این قصبه داده شده است.

باز طبق نوشته مینورسکی: «کرد های سنی عشایر ممش، زرزا و مکری در اوایل قرن بیستم عبارت از ۲۰۰۰ خانوار یعنی یک چهارم جمعیت این شهرستان میشدند. آنها کل مردم ۱۰ روستا را تشکیل میدادند و در ۱۱ روستای دیگر همراه با ترک های قراپاپاق می زیستند. در سال ۱۹۱۴ تنها ۸۰ خانواده مسیحی در نقده مانده بود و احتمالا باقیمانده جامعه یهودیان نیز که بیشتر عبارت از مسیحیان بودند و تخمینا ۱۲۰ خانوار در نقده را تشکیل میدادند، به اسرائیل کوچ نموده بودند. در زمان اشغال این منطقه از سوی ارتش عثمانی در سال های ۱۹۰۸- ۱۲ قراپاپاق های شیعه که عثمانیان آنها را جاسوس ایران میشمردند، روزگار بدی داشتند. ترک ها کوشش نمودند مناسبات عشایری و ایلاتی را از بین برده اهالی را از قید «رعیت بودن» آزاد کنند، اما به این کار موفق نشدند. در جریان جنگ جهانی اول، دهکده حیدرآباد در ساحل دریاچه ارومیه تبدیل به یک بندر کوچک دریائی روسیه شد و راه آهن کوتاهی در شهرستان تاسیس گردید. سولدوز چند بار دست به دست گشت اما بدنبال عقب نشینی روس ها و ترک ها یعنی از سال ۱۹۱۹ در چهارچوب ایران باقی ماند» (۵).

ثانیا باید یک چیز را بخصوص در باره این منطقه جنوب دریاچه ارومیه گفت. تمام آن منطقه سولدوز، نقده، حسنلو، اشنو، تا میاندوآب و تخت سلیمان، اگر اغراق نباشد، یک منطقه مقدس تاریخی است. تصور کنید تپه حسنلو باقیمانده آبادی های اولیه مربوط به هشت هزار سال پیش است. معلوم هم نیست مردمی که آنجا میزیستند قومیت و زبان و مذهبشان چه بود. بعد در همین منطقه دولت باستانی ماننا تاسیس شده که مربوط به اقوام پیشا مادی بومی یعنی احتمالا گوتی ها و هورّی هاست که بعد با ماد ها آمیزش یافته اند. پایتخت احتمالی ماد ها و آتروپاتن یعنی شهر باستانی گنزک که امروزه چیزی از آن باقی نمانده در همین منطقه بوده است.

اینجا محل تقاطع بسیاری از اقوام، قبایل، مذاهب، زبان ها و فرهنگ های منطقه بوده. محل تقاطع امپراتوری های ماد، هخامنشی، اسکندر، سلوکی، اشکانی، ساسانی، روم و یونان… در جنوبش آشور و پیش از آن شومر و یا سومر، در غرب و شمال غرب اش اورارتو و دیرتر ارمنستان، بعد از اسلام ترک های سلجوقی و مغول و سلاطین صفوی و عثمانی…

در خاورمیانه از این قبیل نقاط تقاطع اقوام و فرهنگ های تاریخی کم نیست، اما این گوشه خاورمیانه براستی شگفت انگیز و از نگاه تاریخی پرابهت است. تمام ابهت و اهمیت این منطقه در رنگارنگی قومی، دینی، فرهنگی و زبانی آن است. اگر تاریخ و حال اینجا فقط ترک و یا کرد و یا آشوری می بود چه اهمیتی میداشت؟

تقاطع که میگوئیم یعنی زندگی با هم، بعضا هم به هر بهانه ای همراه با سوء تفاهم و اختلاف و جنگ و جدل، بعد هم به هر بهانه ای همسایگی، شراکت در شادی و ماتم همدیگر، صلح و آمیزش، توالی و تسلسل قومی در طول تاریخ.

چه کسی میتواند این مسئولیت را به دوش بگیرد که زندگی و آرامش مردم را، چه این قوم و چه آن قوم، به هم بزند و آنها را ضد همدیگر بشوراند؟

بیشک روی این خاک ها در دوران باستان، از هزاران سال پیش انسان ها زندگی کرده اند. احتمالا همان مردم باستانی تپه حسنلو هم همین جا ها زیسته اند. بعد هم گوتی ها و لولوبی ها، ماد ها، بعد دیگران. شاید گنزک معروف و باستانی همین جا بوده است. این را دقیق نمیدانیم ولی گمان زدنش سخت نیست، چرا که از سولدوز تا مثلا تپه حسنلو هفت هشت کیلومتر بیشتر نیست. اما معلوم است که حسنلو، سولدوز و یا نقده که ما امروزه میشناسیم، نام های باستانی نیستند. نه اینکه در گذشته دور این مکان ها موجود نبوده. بوده، اما نام و مردم و زبان و فرهنگشان با امروز فرق میکرده. شکی نیست که آبادی های شهرستان نقده اکثرا بر روی خرابه های آبادی های باستانی ساخته شده اند.

تازه، گیریم که این و یا آن نام قدیمی این یا آن دهستان و شهر تاتی یا فارسی یا ترکی یا کردی یا مغولی یا عربی است. دعوای محله شما بر سر همین است؟

آیا بد است که نام سلدوز و یا سولدوز احتمالا مغولی است؟ آیا متقابلا کسی خوشش نمی آید که نقده احتمالا از نام زینت آلات زنان طایفه قراپاپاق میاید و یا آن هم، طوری که برخی میگویند، مربوط به یک فرمانده مغول است؟ ترک ها و کردها میتوانند، اگر خیلی اصرار دارند، با همدیگر یک چائی میل کنند و با خوشی بر سر یک اسم جدید توافق کنند. اما آیا امروزه واقعا این یا آن اسم، نقده و یا سلدوز و یا سلدوز، زندگی شما را مختل میکند؟ رنگارنگی جاینام ها و منسوبیت های مختلف آنها به زبان ها و اقوام گوناگون چه بدی دارد؟ اینگونه نام ها حتی به ما گذشته تلخ و شیرین و پرفراز و نشیب مان را یاد آوری میکنند. یا اینکه این موضوع نام ها فقط پرده ساتری برای اختلافات دیگر و جدی تر است؟ آیا کسی میخواهد و یا میتواند که ارگ تبریز و رسدخانه مراغه را که در زمان ایلخانان مغول و به دستور آنان ساخته شده، به صرف منسوبیت آن به مغول ها تخریب کند؟ آیا کسی میتواند امروز مدعی شود که این منطقه که تاریخ زندگی انسان ها در آن اقلا هشت هزار ساله است، به «ما» تعلق دارد و نه به «آنها»؟

منابع

(۱) دیاکونوف، ایگور م.: تاریخ ماد، تهران ۱۳۴۵، ص ۱۸۱-۱۸۲
(2) Minorsky, V.: Mongol Place Names in Mokri Kurdistan, BSOAS 19, pp. 58-81, 1957
(۳) سومر، فاروق: نگاهی عمومی به تاریخ ترک زبان شدن آذربایجان، در: جوادی، عباس: ایران و آذربایجان در بستر تاریخ و زبان، لندن ۲۰۱۶، ص ۳۴۹-۳۵۶
(4) Minorsky, Vladimir: «Suldüz», in Encyclopaedia of Islam, Second Edition; Edited by: P. Bearman et al; Consulted online on 23 January 2017
(5) Ibid


Advertisements

دسته‌بندی شده در: رنگارنگ, زبان آذربایجانیان در ۱۰۰ پرسش