سایت عباس جوادی Abbas Djavadi's Website

زبان آذربایجانیان در ۱۰۰ پرسش rss

جغرافیای تاریخی و نام آذربایجان

8 مارس, 2017

عباس جوادی میتوانید در آغاز این پرسش و پاسخ، آذربایجان را از نگاه جغرافیای تاریخی تعریف کنید؟ در دوران باستان، یعنی مثلا سه هزار سال پیش، سرزمینی بنام «آذربایجان» موجود نبود. سرزمین کنونی آذربایجان بخشی از امپراتوری بزرگ ماد و پس از آن امپراتوری حتی بزرگتر هخامنشی بود. در دوران هخامنشیان، سرزمین آذربایجان بخشی از… ادامهٔ مطلب ›

زبان آذربایجان پیش از ماد

اولین زبان هائی که میدانیم در قدیم ترین دوره های تاریخ در آذربایجان به کار برده شده، کدام است؟ از دوران پیشا تاریخ آذربایجان شواهد بسیاری از قبیل یافته های تپه باستانی حسنلو (۶۰۰۰ سال پ.م.) در جنوب دریاچه ارومیه نشاندهنده زندگی و حتی کار تولیدی انسان ها در این منطقه است. اما از زبان… ادامهٔ مطلب ›

زبان آذربایجان از مادها تا اسکندر

میرسیم به دوره ماد ها، یعنی تقریبا ۲۷۰۰ سال پیش… مادها یکی از دوشاخه اصلی ایرانیانی بودند که ۳۵۰۰-۳۰۰۰ سال پیش از اوراسیا به فلات ایران کنونی آمدند. آنها در شمال و شمال غرب ایران مسکون شدند. شاخه دوم ایرانیان هم پارس ها بودند که طبیعتا آنها هم از شمال آمدند اما درجنوب و غرب… ادامهٔ مطلب ›

زبان آذربایجان از اسکندر تا اسلام

بعد از لشکرکشی اسکندر، دوره «زبان پهلوی» شروع میشود؟ درست است. «پهلوی» تعبیری عمومی است که به گونه های مختلف از جمله لهجه های محلی گوناگون «ایرانی میانه» گفته میشود. اما بگذارید آن چهارچوب تاریخی را در اینجا بطور خلاصه یادآوری کنیم. اگر چه این تذکر شاید تکراری و شاید هم تاحدی قالبی است، اما… ادامهٔ مطلب ›

زبان آذربایجان از اسلام تا سلجوقیان

اواخر ساسانیان و اوایل حمله اعراب کدام زبان‌ها در ایران به کار میرفت؟ این را کسی به بهترین شکل توضیج میدهد که خودش در همان دوره میزیست و در این زمینه حرفه ای بود. روزبه پوردادویه معروف به ابن مقفع، متفکر، نویسنده و مترجم بزرگ ایرانی قرن دوم هجری (هشتم میلادی) و از چهره‌های برجسته… ادامهٔ مطلب ›

زبان آذربایجان از سلجوقیان تا صفویان

غزنویان و سپس سلجوقیان… هزار سال پیش… مورخین ترکیه مانند خلیل اینالجیق و ایلبر اورتایلی میگویند سلجوقیان ترک بودند و دولتداری آنها ایرانی بود. بعنوان بهترین نمونه این نظریه هم نظام الملک را نشان میدهند. البته غزنویان و سلجوقیان ترک بودند. «ترک» نه تنها بمعنای امروزی فقط ترک زبان. آنها قبایل صحراگرد ترک بودند که… ادامهٔ مطلب ›

زبان آذربایجان از پایان صفویان تا جدائی قفقاز

در باره زبان ترکی آذری بعد از صفویان چه میتوان گفت؟ فکر کنم باید از پایان صفویان تا جنگ های ایران و روس و عهدنامه های «گلستان» و «ترکمنچای» را که منتج به جدائی رسمی شمال ارس یعنی قفقاز جنوبی از ایران شد، بصورت جداگانه بررسی کرد، چرا که بعد از این جدائی، زبان و… ادامهٔ مطلب ›

از آخوندزاده تا طالبوف تبریزی

عهدنامه های گلستان از سال ۱۸۱۳ و ترکمنچای از سال ۱۸۲۸ به حاکمیت ایران در قفقاز بطور قطعی و رسمی پایان داد. قفقاز یکسره وارد ترکیب دولت پادشاهی روسیه تزاری گردید. اما آن برابری انسانی، سیاسی، فرهنگی و زبانی دو سوی ارس که از زمان ایران باستان دستکم دوهزار سال طول کشیده بود، طبیعتا یکشبه… ادامهٔ مطلب ›

مشروطه تبریز و پان ترکیسم استانبول

از انقلاب مشروطه تا جنگ اول جهانی و بعد از آن چه تحولی در افکار ایرانیان بوچود آمد؟ انقلاب مشروطه ایران (۱۹۰۶-۱۹۱۱) و اندیشه های لیبرالی و دمکراتیک آن همه زندگی ایرانیان را فراگرفته بود. انقلاب در تهران آغاز شد و در همان سال نخست به امضای قانون اساسی توسط مظفرالدین شاه منتج گردید. اما… ادامهٔ مطلب ›

رضا شاه و آتاترک: یک دولت، یک زبان

بعد از جنگ نخست جهانی هم رضا شاه و هم آتاترک در کشور های نو تاسیس خود سیاست «یک دولت، یک زبان» را در پیش گرفتند… کاملا، و این روندی بود که در بسیاری کشور های دیگر مانند مصر هم مشاهده میشد که میخواستند استقلال و دولت متجدد و معاصر خود را تحکیم بخشند. بنظر… ادامهٔ مطلب ›

فرق بین ترکی آذری و ترکیه

فرق های زبانی بین ترکی آذری و ترکیه چیست؟ بیشک در دوره سلجوقیان تا حتی اواخر صفوی فرق چندانی بین این دو گونه ترکی نبود. یعنی هم بود و هم نبود. اما حالا هست. حالا حتی بنظر من بین ترکی جمهوری آذربایجان و آذربایجان ما هم فرق هست. البته نه به درجه فرقی که با… ادامهٔ مطلب ›

ادبیات تصوفی و مذهبی آذربایجان

از سلجوقیان تا صفوی ضمنا دوره اوج ادبیات تصوفی هم هست… البته. و آذربایجان یکی از مراکز آن است. بسیاری از ادبیات شناسان و مورخین برآنند که ادبیات تصوفی ایران و ترکیه همزمان با رگه اصلی اسلامی، تحت تاثیر اندیشه های طبیعت گرایانه و صوفیانه آسیای میانه قراردارد که خود متاثر از ادیان شرقی و… ادامهٔ مطلب ›

آذربایجانیان همیشه دوزبانه بودند

شما گفتید از همان آغاز نفوذ ترکی به بعد و بخصوص از صفویان تا امروز آذربایجانیان پیوسته دوزبانه بودند. دوزبانگی در آذربایجانیان چقدر تاثیر داشته؟ آذربایجانیان همیشه دو زبانه بودند. امروزه آذربایجانی در خانه و محیط شخصی ترکی حرف میزند و در سطح اداری و رسمی و تحصیل و دانشگاه، مثل همه ایرانیان دیگر از… ادامهٔ مطلب ›

ترکی، ترکی عجمی، ترکی قزلباشی، ترکی آذری

زبان ترکی آذربایجان از ابتدا چگونه نامیده میشد؟ در ایران، هم در دوره صفوی و هم بعد از آن تا حتی اوایل قرن بیستم زبان ترکی را که پس از سلجوقیان در عرض پانصد تا ۷۰۰-۸۰۰ سال در آذربایجان رایج شد، پیوسته «ترکی» نامیده اند، هم خود ایرانیان، چه فارسی زبانان و چه ترکی زبانان،… ادامهٔ مطلب ›

زبان ترکی در دوره صفوی

اغلب گفته میشود که دوره صفویه مرحله مهمی برای زبان و ادبیات ترکی در ایران بود… درست است. سلطنت صفویان حدودا ۵۰۰ سال پیش آغاز شد. صفویان دوره ریشه دواندن زبان ترکی و رشد ادبیات ترکی در ایران است. این به اصطلاح «فصل میوه دادن» کوچ های قبایل ترک بود که از اوایل هزاره دوم… ادامهٔ مطلب ›

جغرافیای تاریخی و نام آذربایجان

میتوانید در آغاز این پرسش و پاسخ، آذربایجان را از نگاه جغرافیای تاریخی تعریف کنید؟ در دوران باستان، یعنی مثلا سه هزار سال پیش، سرزمینی بنام «آذربایجان» موجود نبود. سرزمین کنونی آذربایجان بخشی از امپراتوری بزرگ ماد و پس از آن امپراتوری حتی بزرگتر هخامنشی بود. در دوران هخامنشیان، سرزمین آذربایجان بخشی از ساتراپی و یا… ادامهٔ مطلب ›

از اعراب تا ترک ها

۱۴۰۰ سال پیش امپراتوری ساسانی شکست خورد و ایران جزو خلافت اسلامی شد. اما تا آمدن ترک های سلجوقی به آذربایجان هنوز حدودا چهار صد سال وقت بود. در باره زبان و فرهنگ آذربایجانیان در این چهار صد سال چه میشود گفت؟ تا اولین شکوفه های دوباره زبان و فرهنگ ایرانی، درست مانند شرق و… ادامهٔ مطلب ›

ریشه های زبان ترکی

قبل از اینکه به نفوذ و گسترش ترکی در آذربایجان بپردازیم، میتوانید در باره ریشه های ترکی توضیحاتی بدهید؟ ریشه های زبان ترکی باستان درست مثل ریشه های زبان های هند و ایرانی در استپ های اوراسیاست. در نقشه، از جنوب سیبری، غرب مغولستان و کاشغر چین بیائید تا شمال شرق و بعد شمال غرب… ادامهٔ مطلب ›

در حاشیه ترکی شدن زبان آذربایجان

زبان اکثریت مردم آذربایجان کی و چند بار در مقیاس بزرگ عوض شده؟ دو بار. بار نخست حدود ۳۵۰۰-۳۰۰۰ سال پیش وقتی ماد های ایرانی زبان از شمال به فلات ایران کنونی آمدند و زبان بومیان پیشا ایرانی ماد و از جمله آذربایجان را مادی و ایرانی کردند. تا آن وقت آذربایجان ایرانی زبان نبود…. ادامهٔ مطلب ›

جاینام ها و نمونه سولدوز-نقده

جاینام ها برای درک تاریخ چه اهمیتی دارند؟ تحلیل زبانشناختی معنا و پیگیری تحول جاینام ها از نگاه درک روند تاریخی بسیار مهم است. بسیار مهم است، اما تنها به شرطی که این کار را آدمی کاردان و بی غرض انجام دهد، نه آنکه از این راه برای اثبات این و آن عقیده سیاسی و… ادامهٔ مطلب ›

فهلوی؟ آذری؟ یا تاتی؟

میتوانید در باره فهلویات توضیح بیشتری بدهید؟ از همین نام «فهلویات» یعنی از آن حرف «ف» در اول این واژه و جمع عربی آن معلوم میشود که این واژه مربوط به دور بعد از اسلام است. مفرد این کلمه «فهلویه»، ریشه آن هم از «فهلوی» است که معزّب (یعنی شکل عربی شده) واژه «پهلوی» است…. ادامهٔ مطلب ›