دسته: زبان، هویت و ملیت

مدتی پیش دوستی نسخه رساله ای را به من فرستاد با تیتر

ON THE MODERN POLITICIZATION OF THE PERSIAN POET NEZAMI GANJAVI

به قلم سیاوش لُرنژاد و علی دوست زاده که از طرف «واحد مطالعات ایرانی مرکز بررسی های قفقاز» در ایروان (ارمنستان) چاپ شده است. با همان اولین نگاه به این اثر معلوم میشود که هر دو مولف خیلی کار کرده و زحمت کشیده اند اما ظاهرا هم وغم اصلی نویسندگان و حتما ناشرین این بوده که نشان دهند نظامی و دیگر شاعران پارسی گوی جمهوری آذربایجان امروز چقدر نسبت به ترکان آن زمان بدبین بوده و آنها را نکوهش کرده اند. بهمین ترتیب مولفین این رساله میخواهند ثابت کنند که نظامی و یا خاقانی ترک زبان نبودند.

این در حالی است که در جمهوری آذربایجان نظامی را «شاعر ترک آذربایجان» می پندارند. مردم عوام آن سرزمین نمیدانند و نمیتوانند باور کنند که نظامی اصلا شعر به ترکی نگفته و تنها پارسی گو بوده اگرچه اکثر اشعارش به ترکی آذری و بصورت شعر ترجمه شده است.

«شاعر ترک» نامیدن نظامی بیشک ادعای بی اساسی است اما «شاعر آذربایجان» نامیدن او چه عیبی دارد؟ بهمان درجه که مولانا جلال الدین بلخی اهل بلخ بود که امروز در افقانستان است و بهمین جهت اکثر افغان ها او را افغانی میدانند، نظامی هم اهل گنجه بود که امروزه در جمهوری آذربایجان است و آذربایجانی های شمال هم میتوانند او را آذربایجانی بدانند اگر چه هم مولانا و هم نظامی را، صرفنظر از هر چیز دیگر، صرفا بخاطر فارسی نوشتن شان، بیشک و براحتی میتوان فارسی زبان، ایرانی و متعلق به «فضای فرهنگی» ایرانی و فارسی شمرد اگر چه آن وقت ها «ایران» به معنای باستان آن و یا دوره بعد از صفویان وجود نداشت و شروانشاهان، نسلی که در اصل عرب بودند و بعد ها ایرانی شده بودند، در عمل استقلال منطقه ای خود را داشتند.

شکی نیست که نظامی و خاقانی در محیط فرهنگی فارسی زندگی کرده و آثار خود را نوشته اند و گرنه آثارشان را به فارسی نمی نوشتند. اکثر منابع (و نه فقط منابع ایرانی) میگویند که اشعار ترکی که به نظامی نسبت داده میشود متعلق به یک نظامی دیگر از قونیه در ترکیه است و تا جائی که شنیده ام این را در محافل علمی باکو هم قبول دارند.

کتاب «نزهه المجالس» اثر جمال الدین خلیل شروانی است که در قرن سیزدهم یعنی دوره نظامی و خاقانی نوشته شده و مجموعه ای از ۴۱۰۰ رباعی شاعران اران و آذربایجان است. این اشعار همگی به فارسی نوشته شده اند. جمال الدین شروانی این اثر را به علاء الدین شروانشاه فریبرز سوم اهداء نموده است.

از سوی دیگر هیچ دلیل موثقی نیست که نشان دهد نظامی و یا خاقانی شعری به ترکی گفته باشند. به یقین گفتن این هم تقریبا ناممکن است که نظامی ترکی میدانست یا نه.

یک عده میگویند نظامی ترکی میدانست و حتی ترک زبان بود. دیگران میگویند هم نمیدانست و هم با این شعر «ترکانه سخن گفتن» را بر خود عیب شمرده است:

ترکی صفت وفای ما نیست — ترکانه سخن سزای ما نیست

و اما یک طرف از این شعر نتیجه گرفته که نظامی سرودن شعر به زبان ترکی را «سزاوار» خود ندانسته و گروه دوم گفته است که نظامی در اصل میتوانسته و میخواسته این مثنوی را به ترکی بسراید اما بخاطر فشار حاکمین آن دوره که ایرانی عرب تبار بودند اين کار را نکرده و این بیت را سروده است. طبعا این قبیل تلاش ها برای ترکی زبان بودن نظامی دور از جدیت به نظر میرسد و نشانه ناآگاهی از تاریخ و دوران و محل زندگی نظامی است.

در این میان بعضی از افراد مطلع از ادبیات در جمهوری آذربایجان بصورت بدور از منطق سعی میکنند با اشاره به بعضی لغات ترکی در شعر نظامی و یا بعضی ابیات مانند
پدر بر پدر مر مرا ترک بود — به فرزانگی هر یکی گرگ بود
که منابع زیادی میگویند منسوبیتش به نظامی شدیدا مورد شک است. پس و پیش این بیت معلوم نیست چیست، از کدام منظومه است و در کدام نسخه نوشته شده است. در عین حال تُرک با گرگ هم وزن نیست و بعید است نظامی که استاد بلاشک شعر فارسی بود، چنین بیتی را سروده باشد.در نهایت باید گفت در ادبیات ایران «گرگ» هرگز نماد «فرزانگی» نبوده بلکه اصولا نشاندهنده درنده خوئی بشمار رفته است و این تشبیه «گرگ فرزانه» بیشتر یاد آور ادبیات ترک گرای قرن بیستم است.

خود نظامی در اول منظومه «لیلی و مجنون» می نویسد که مادرش «رئسه» نام داشته و «کُرد» بوده است:

گر مادر من رئیسه کرد     مادر صفتانه پیش من مرد

بعضی اشعار نظامی در هجو بیرحمی و خشونت ترک ها و دیگر اشعارش در تحسین شجاعت و جنگاوری آنهاست. اما در این شکی نیست که هم نظامی و هم خاقانی اشعار بسیاری در مدح ایران و فرهنگ و سنن ایرانیان دارند.

زمان زندگی نظامی، ترکی بعنوان زبان و فرهنگ در شمال ارس یعنی قفقاز شرقی موجود بود، اگرچه هنوز زبان و فرهنگ اکثریت بزرگ مردم نشده بود. ترکی شدن زبان مردم اساسا با کوچ های قبایل ترک  و در دوره سلجوقیان شروع شد. در دوره نظامی این روند تحول زبان مردم که چندین قرن طول کشید، تازه شروع شده بود. اصل آذربایجان یعنی آذربایجان ایران که روشن است از ابتدا پارچه ای از ایران ماد و هخامنشی و متعاقبین آنها بوده است. اما منطقه قفقاز شرقی یعنی جمهوری آذربایجان کنونی یا از زمان هخامنشیان و بخصوص ساسانیان مجموعا بخشی از ایران باستان بود و یا جزو مناطق حائل و مورد مشاجره در شمال ایران به شمار میرفت. این منطقه در زمان نظامی (قرن ششم و اوايل قرن هفتم هجری) باوجود نفوذ ترکی تحت تاثیر و نفوذ ایران و فرهنگ فارسی و ایرانی بود، در حالیکه بعد از افزایش مهاجرت ترک ها و بخصوص دوره ایلخانیان و بعد ها آق قویونلو ها و صفویان، نفوذ زبان و فرهنگ ترکی بمراتب بیشتر شد.

عباس جوادی — پروفسور ایلبر اورتایلی یکی از معروف ترین تاریخدانان ترکیه است و شاید از نظر تبدیل علم تاریخ به چیزی قابل فهم و مردمی، انتشار کتاب و مجله و مقاله نویسی فعالترین تاریخنویس کشور است. او که تا چندی پیش رئیس کاخ موزه توپ قاپی استانبول هم بود فارسی و عربی را هم بخوبی انگلیسی و آلمانی و روسی میداند. استاد اورتایلی هر هفته یک مقاله در روزنامه “ملیت” مینویسد و در این مقالات موضوعات اغلب خسته کننده تاریخی، سیاسی و فرهنگی را بزبان مردم “خرد” کرده شرح میدهد. موضوع اصلی تخصص اورتایلی تاریخ عثمانی است اما او در باره همه کشور ها و موضوعاتی که به نوعی مربوط به تاریخ عثمانی و ترکیه میشود تحقیق میکند و مینویسد. او که بطور منظم به این کشور ها سفر هم میکند از ایران هم چندین بار دیدن کرده است. بعد از یکی از آخرین سفر هایش به ایران که سه سال پیش بود مقاله ای، باز در “ملیت” نوشت با تیتر “فرهنگ ، خمیرمایه پایداری ایران است.” من هر چه جستجو کردم ترجمه فارسی این مقاله را پیدا نکردم و بدین جهت خواستم چکیده آنرا تقدیم شما کنم.

مقاله با شرح حالی ازرستوران سنتی “عالی قاپو” در تهران شروع میشود که هنگام دیدار اورتایلی خوانندگان آذربایجانی، فارس و بلوچ ترانه های ملی و محلی خود را اجرا کرده اند. “اما این رنگارنگی منحصر به این رستوران نیست. تهران هم همینطور است. ایران یک امپراتوری است که اجزاء تشکیل دهنده آن زبان و فرهنگ خود را نه با دعوا و مناقشه بلکه با خوشی و هم آوازی حفظ میکنند. شعرای آذربایجانی شعر ترکی را با بهترین عروض سنتی میسرایند. بلوچ ها و کرد ها هم زبان خود را بخوبی بکار میبرند. اما عنصر اصلی این هم آوازی و هماهنگی، فرهنگ و زبان فارسی است. کوشش همه آنست که فارسی را بخوبی یاد بگیرند، شیفته شعر فارسی شوند و و صد ها بیت شعر را ازبر کنند.

روشنفکر ایرانی دوزبانه است. کسی که مثلا در آذربایجان کار کرده زبان ترکی را میاموزد. در اینجا اورتایلی نام رئیس جمهوری محمود احمدی نژاد را ذکر میکند که ترکی را یاد گرفته و سپس از شهریار، شاعر آذربایجانی سخن رانده میگوید که او نمونه روشنفکر ترک ایرانی بود. “روشنفکران ترک ایران میگویند : ایران را ما ساختیم، اینجا سرزمین ماست.” براستی هم کسانی که تعبیر “ایرانشهر” متون ساسانی را بصورت نام این مملکت و مردم آن در آوردند، خاندان های ترک سلجوقی ایران بودند. البته ایلخانیان هم که از تبار چنگیز خان بودند به همین سنت ادامه دادند. عناصر قومی ایران از پی نابود کردن همدیگر نیستند بلکه روی یک دشک به رقابت میپردازند. از سوی دیگر، برخلاف آنچه که بعضی ها میگویند، علت اصلی خصومت بین گروه های قومی غالبا نه عوامل اقتصادی بلکه محرومیت یک گروه قومی از حس اعتماد به نفس و بیان خود است.

بنظر استاد اورتایلی، کلید و نام این خود آگاهی، زبان و ادبیات آن گروه قومی و هویت علمی است که آن ادبیات در طول تاریخ بوجود آورده است. اجزاء تشکیل دهنده امپراتوری ایران در گذشته اینچنین بوده و امروزه هم همینطور است. بین اصفهان و یزد، وسط صحرا، زادگاه رئیس جمهور سابق خاتمی، اردکان، قرار دارد که با ملا هایش معروف است. در دور و بر اردکان آبادیهائی از قبیل چاکچاک، پیر سبز، پیر نراقی و پیر بانو پارس وجود دارند که زرتشتی نشین هستند و هنوز بعضی ها آنجا زندگی میکنند. تصور میرفت که زندگی آنها در این دوران به پایان خواهد رسید. نخیر، هنوز ادامه دارد. نوادگان هخامنشیان به فرهنگ اجدادشان احترام میگذارند. اینرا میتوان درک کرد. اما دیگر گروه های قومی-اتنیکی هم نسبت به دین زرتشتی احساس نزدیکی متصوفانه ای دارند.

کاوش های باستانشناسی اخیر قدمت حتی بیشتر تاریخ ایران را نشان میدهند. برخورد حیرت آور و قابل ستایشی است که مثلا باستانشناسان آذربایجانی ایران در حسنلوی آذربایجان غربی آثار مربوط به هزار سال قبل از میلاد را از زیز خاک بیرون میاورند اما این اکتشاف موضوع تفاسیر خنده دار قوم گرایانه نمیشود.

کاخ موزه توپ قاپی و موزه ایران باستان

موزه ایران باستان که با معماری خود نیز جزو جالبترین نمونه های معماری جهان است هر سال با آثارجدیدی پر میشود که باعث تحلیل ها و تفاسیر جالب جدیدی میگردند. در ایران مشکلات اقتصادی و کاستی های زیر بنائی وجود دارد اما فرهنگ ایران مهمترین خمیرمایه این کشور است. در مقایسه با جوانان ما در ترکیه که از شعر و تاریخ بدور هستند، فرق ایران در اینست. البته کسانی هم هستند که پاک از دنیا بیخبرند.بعضی از محافل واشنگتن تصور میکنند ایران در صورت حمله در اسرع وقت تکه پاره خواهد شد واحتمالا تصور میکنند که درنظام جدید است که بخود خواهد آمد.

تصویر روشنفکر ایرانی

در اینجا ایلبر اورتایلی با طرح این سوال که “ایرانی تحصیلکرده کیست؟” مینویسد: در کنار سرسبزی های مازندران و سواحل خزر، ایران سرزمین صحرا های وسیع است. پایتخت کشور، تهران، در دامنه های کوه بلند دماوند قرار گرفته و شمال تهران زمستانها برف آلود و تابستانها خنک است. رفاه مردم شمال تهران با خانه ها وحیاط های بزرگ و زندگی مرفهی که دارند در ترکیه سالهای 1960 و حتی 1970مورد رشک و حسد مردم قرار میگرفت. امروزه بورژوازی کنونی ترکیه از آن سطح رفاه بالاتر رفته است اما رفاه شمال تهران مثلا نسبت به آنکارا و یا حتی ازمیر هم مثل خواب و خیال است. اما جنوب تهران میسوزد. این منطقه با شلوغی، تنگاتنگی، بی درختی و بی آبی خود مشهور شده و امروزه هم درجه جرایم و بزهکاری در این منطقه شهر بالاست.

طبقه بندی روشنفکران چنین دنیای متضادی مشکل است. نخست وزیر قوام السلطنه بعد از جنگ جهانی دوم یکی از افرادی بود که شاه جوان را هدایت میکرد. اگر چه تصمیم نهائی را دولتهای بزرگ گرفتند، اما قوام السلطنه در بیرون کردن شورویها از ایران نقش مهمی بازی کرد. با اینهمه، کسی که برای آخرین مذاکرات از طرف خاندان پهلوی به مسکو پیش استالین رفت شاهزاده اشرف خواهر شاه بود که یکی از چهره های بدنام تاریخ ایران است. گفته میشود اشرف رهبر کرملین را مسحور خود کرده بود. او که در دوران بعدی بعنوان “شاهدخت فساد” مشهور شد با زبانها و هنر غرب بخوبی آشنا بود و در واقع هنر بیانش هم قوی بود.

نخست وزیر قوام السلطنه هم دارای کلکسیونی از آثار شیشه ای چند هزار ساله بود. این کلکسیون هنوز در کاخ کوچک قوام السلطنه که نمونه زیبائی از معماری ملی ایران در اوایل قرن بیستم است و در گذشته متعلق به خانواده او بود به نمایش گذاشته شده است.

قوام السلطنه هم سیاستمداری بلند پایه و هم آدمی با سواد بود. در دولت عثمانی هم سیاستمداران، دیپلماتها و افسران بسیاری داشتیم که حداقل در سطح قوام السلطنه بودند. اما داشتن کاخ ها و کلکسیون های شخصی ویژگی ایران و مصرخدیویان بود.

دیپلماتهای ما در تاریخ و جغرافیا ضعیف اند

در عثمانی، بعد از فاتح سلطان محمد خان چندان کس دیگری نیست که مجسمه جمع کند و صاحب کلکسیون باشد. اینرا هم میدانیم که نقاشی ها و مجسمه هائی که فاتح جمع کرده بود بعدا در زمان بایزید دوم پخش و پلا شد. اما زبدگان عثمانی همیشه به جمع آوری کتاب علاقه داشتند. کلکسیون غنی ظروف چینی کاخ موزه توپ قاپی را فاتح سلطان محمد جمع کرده و بعد ها این جمع آوری ادامه یافته است. جمع آوری ظروف چینی بیشتر برای استفاده شخصی بوده است تا نمایش و کلکسیون.

معلوم است که روشنفکران ایرانی محدود به این چارچوب نبوده اند. بین ملا ها کسانی مانند آیت اله مدرسی هستند که هم در حقوق اسلامی صاحب نظرند و هم حقوق روم و ادبیات را بخوبی میدانند. در ایران خواندن و نوشتن هنوز یک مسئله هست اما در دور ترین قصبه ها میتوان افرادی را یافت که ظاهرشان پر اعتنا نیست اما آنقدر با معلوماتند که میخواهی ساعتها هم صحبتشان شوی. هیچ تعجب نکنید اگر این انسانهای خاکی و متواضع، ادبیات ایران را به نقد و تحلیل بکشند و یا از بررسی های بین المللی سخن بگویند زیرا برعکس بازار نشر و مترجمین ترکیه، ایرانیها تقریبا تمام آثار خارجی مربوط به ایران را ترجمه و منتشر کرده اند. این علاقه محدود به ایران نیست. در باره اسپانیای فرانکو، آلمان دوره رنسانس، روسیه و ترکیه هم اثار بیشماری ترجمه و حتی تالیف شده است. ایرانیها مترجمین خوب و ماهری هستند.

در میان سیاستمداران بلند پایه هم زیادند کسانی که اهل دانش و سخن هستند. وضع آرشیو ها و کتابخانه ها منظم است و متاسفانه باید بگویم نظام و نشریات وزارت امور خارجه ایران قابل مقایسه با آرشیو وزارت خارجه ترکیه نیست. ترکیه در زمینه های صنایع و مهندسی پیشرفت چشمگیری داشته اما ضعف سواد تاریخ، جغرافیا و ادبیات که در دیپلماتهای ما دیده میشود آینده ثروتهای مادی ما را هم به خطر میاندازد زیرا روشنفکرانی که نمیتوانند هویت تاریخی و ملی خود را بسازند معلوم نیست جامعه خود را به کجا خواهند برد.

و بالاخره جمله پایانی مقاله استاد ایلبر اورتایلی: نمیتوان شیفته این موضوع نشد که جامعه ایران همزمان با ثروتهای مادی و مشکلاتی که دارد صاحب هویت قوی فرهنگی است.

—————————–

در ضمن بخوانید:

خلیل ایناجیک: تاثیر فرهنگ ایران بر امپراتوری عثمانی

ایلبر اورتایلی: «البته من ملی گرای فرهنگی هستم»

عباس جوادی: سلجوقیان: دولتی ترکی و ایرانی

عباس جوادی: لشکر و دولت در دوره آق قویونلو

عباس جوادی –  در این چند سال گذشته تعبیر جدید و خوش آهنگی رایج شده: هویت طلبی. هویت طلب به کسانی گفته میشود که خواهان احقاق حقوق گروه اجتماعی و یا  قومی خود هستند. ممکن است شما از یک گروه دینی-مذهبی مانند مسیحیان، بهائیان و یا اهل تسنن باشید و بخواهید حقوقی که شما بعنوان شهروندان ایران دارید و بنظر شما تامین نمیشود را بدست آورید. هر گروه متمایز از اکثریت مشخصات ویژه ای دارد که فعالین آن گروه میتوانند از پی بدست آوردن حقوقی برای آن مشخصات باشند

فرق اساسی که ما آذربایجانیان از مثلا هموطنان خود در تهران یا اصفهان داریم دین و مذهبمان نیست –اکثریت ما هم مانند اکثریت مردم ایران مسلمان و شیعه هست.  تاریخ معاصر و گذشته مان هم نیست — ما همه تا جائیکه به یاد داریم فرزندان این سرزمین بودیم، بسیاری از دودمانهای سلطنتی پیش از رضا شاه ترک بودند. ما همراه و همقدم با هموطنان دیگر در همه کار های این کشور شریک بودیم: در حکومتها، در اقتصاد، در فعالیت فرهنگی و علمی و اجتماعی، در سرافرازیها و حتی سرافکندگیها. ما هم مانند دیگران هم انقلابی و مشروطه طلب داشتیم هم ارتجاعی و استبداد گر.

از نظر فرهنگی هم مخصوصا در این صد سال گذشته امتزاج پر سرعتی بین مناطق مختلف ایران و بویژه شهرها و شهرستانها بوجود آمده. مردم دیگرلزوما پایبند شهرو یا دهکده پدری خود نیستند و این کوچهای فردی و خانوادگی هم کمک کرده که امروزه بین یک تبریزی و اردبیلی و شیرازی و مشهدی فرق چشمگیری از نظر طرز رفتار، خوراک، پوشاک، و یا حتی درک از شوخی و انتظارات از آینده وجود ندارد و یا اگر وجود داشته باشد علت اصلیش تبریزی و یا مشهدی بودن آن فرد نیست.

مشخصه ای که ما راهمچون گروه اجتماعی از دیگرایرانیان متمایز میکند زبان ما یعنی ترکی آذری است که زبانیست جدا از  فارسی . تا دوران سلسله  پهلوی که نظام واحد و منسجم دولتی، اداری، فرهنگی و نظامی موجود نبود زبان دولتی، رسمی و مشترکی هم یمعنای امروزه مطرح نبود. اما از دوران رضا شاه به بعد که سیاست “یک ملت، یک زبان” در پیش گرفته شدتا وحدت کشور مستحکم شود،  زبان ترکی آذری در ادارات، محاکم، مدارس و غیره منع گردید. این وضع نه با شدت دوران رضا شاه، اما اصولا بموازات همان سیاست در دوران محمد رضا شاه هم ادامه یافت. در جمهوری اسلامی اگر چه قانون اساسی بصورت نه چندان روشنی آموزش و تدریس زبانهای قومی غیرفارسی را “مجاز” میخواند اما این ماده ها هرگز عملی نشد و در کشوری که زبان مادری ملیونها نفر ترکی آذری است هنوز این زبان بصورت صرفا خصوصی و خانوادگی و در کوچه و بازار بکار میرود و عملا ممنوعیت تعلیم و تدریس و استفاده مکتوب و رسمی آن ادامه دارد.

تعلیم و تحصیل و استفاده مکتوب و رسمی زبان مادری حق طبیعی و اولیه هر گروه قومی است. این حق همچون یکی از حقوق بنیادین بشری در صد سال گذشته در ایران پایمال شده و هنوز هم پایمال میشود. طلب این حق خواست محوری هویت طلبان آذربایجان مخصوصا در سالهای گذشته بوده است. این خواست، عادلانه، انسانی و بحق است.

حکومتهای ایران چه قبل و چه بعد از انقلاب اسلامی واهمه داشته اند که تامین حق زبان به اقوام غیر فارسی زبان مایه افزایش نیروی گریز ااز مرکز و تجزیه طلبی خواهد شد. تجربه حکومت پیشه وری که بر اشغال ایران از طرف شوروی تکیه میکرد و محور اصلی تبلیغاتیش ویژگی های قومی آذزبایجان و مخصوصا زبان ترکی آذری بود این واهمه را چه در اندیشه حکومتداران و چه در ذهن مردم و حتی بسیاری از ترکی زبانان تقویت کرده است که ”این بحث ها باعث احیای حرکت های تجزیه طلبی با کمک مستقیم کشور های همسایه خواهد شد” — مدعائی که تجربه حکومت پیشه وری بعنوان ثبوتش طرح میشد.

تصور نکنیم که این وضع، مخصوص ایران است. در ترکیه تا چند سال پیش حتی موجودیت اقلیت بزرگ کُرد را انکار میکردند. تازه در این چند سال گذشته کُرد ها میتوانند خود را کُرد بنامند و در کوچه و بازار بزبان مادری خود حرف بزنند ولی آنان همچنان از حق تعلیم و تدریس زبان کُردی محرومند . در جمهوری آذربایجان اقلیت طالش از بسیاری حقوق زبان مادری خود محرومند. دلیل و یا بهانه همه هم مشابه است: واهمه از تجزیه کشور و خواست حفظ تمامیت ارضی، وحدت و قدرت کشور و ملت.در حالیکه این نگرانیها همیشه و صد در صد هم بی اساس نیستند، حکومتها هم به نوبه خود از این دلیل بهانه ای مییابند تا بدون تفکیک تجزیه طلبی و تامین حقوق اساسی مردم خود، از تامین این حقوق سرباز زنند و یا آنرا تا حد امکان به تاخیر بیاندازند در حالیکه بنظر بسیاری ها، برعکس، رد و یا تاخیر در تامین این حقوق نه اینکه به تحکیم وحدت ملی کمک نمیکند بلکه آنرا متزلزل کرده تجزیه طلبی را تحریک میکند و بحق جلوه میدهد.

بسیاری از مردم آذربایجان هنوز ازشعار ها و خواستهای قومی واهمه دارند. کار هویت طلبان آذربایجان سخت است. آنها از طرفی خواهان چیزی هستند که حق طبیعی و ابتدائی هرگروه قومی است و از طرف دیگر باید مردم ایران و حتی همزبانان آذری خود را قانع کنند که این خواستهای آنها ربطی به تجزیه طلبی ندارد و برعکس به وحدت و حفظ تمامیت ارضی ایران کمک میکند. زیرا بهترین وحدت، آنست که اجزا این وحدت حقوق برابر داشته باشند و این وحدت بر نابرابری استوار نباشد.

در این میان بدترین ضربه به این هویت طلبی عادلانه و انسانی را آن عده قلیل هویت طلبان میزنند که — برخلاف اکثریت بزرگ هویت طلبان — افراطی هستند، به ایران و تاریخ آن، به زبان فارسی که زبان مشترک و رسمی همه ماست، به فرهنگ و رسوم ایران دشنام میدهند و حتی از روی عناد حافظ و فردوسی را هم نادانسته قبول ندارند و در مراسم کوچک خود پرچم کشور های دیگر بخصوص جمهوری آذزبایجان و یا ترکیه را علم میکنند. آنها باعث بدنام شدن و مشکوک جلوه کردن خواستهای عادلانه و محق مردم برای زبان مادری خود در چار چوب ایرانی میشوند که میخواهد به تدریج و با هزار مصیبت دمکراتیک شود.

ابتدا در ماه اردی بهشت 1389 در همین سایت منتشر شد

در ضمن بخوانید:

زمینه تاریخی سیاست «یک ملت، یک زبان»

ارتش سرخ، «گوپ» و حکومت پیشه وری