منطقهٔ بدخشان (ولایت خودمختار کوهستانی بدخشان، Gorno-Badakhshan) از نظر زبانی یکی از متنوعترین مناطق جهان است. در درههای این ناحیه بیش از ده زبان بومی وجود دارد که بسیاری از آنها تنها چند هزار گویشور دارند.
منشأ این زبانها
تقریباً همهٔ زبانهای بومی بدخشان به شاخهٔ زبانهای ایرانی شرقی تعلق دارند. این شاخه خود بخشی از خانوادهٔ بزرگ هندواروپایی است.
نیاکان این زبانها احتمالاً حدود ۲۵۰۰ تا ۳۰۰۰ سال پیش از زبانهای ایرانی باستان جدا شدند. در حالی که در دشتها و شهرهای بزرگ، زبانهایی مانند فارسی و بعدها تاجیکی گسترش یافتند، درههای دورافتادهٔ پامیر به سبب کوهستانی بودن، تا سدههای طولانی از یکدیگر جدا ماندند. همین انزوا سبب شد که هر دره زبان ویژهٔ خود را حفظ کند.
به این مجموعه معمولاً «زبانهای پامیری» گفته میشود. البته این نام بیشتر یک اصطلاح جغرافیایی است و نه یک شاخهٔ مستقل در ردهبندی زبانشناسی.
مهمترین زبانهای محلی
| زبان | محل اصلی | تعداد تقریبی گویشوران |
|---|---|---|
| شغنی | پیرامون شهر خاروغ | حدود ۸۰ تا ۱۰۰ هزار نفر |
| روشانی | درهٔ روشان و بارتنگ | حدود ۲۵ تا ۳۵ هزار نفر |
| بارتنگی | درهٔ بارتنگ | چند هزار نفر |
| روشروی | درهٔ روشرو | چند هزار نفر |
| وخی | ناحیهٔ وخان و جنوب شرقی بدخشان | حدود ۶۰ تا ۸۰ هزار نفر در مجموع |
| یزغلامی | درهٔ یزغلام | حدود ۸ تا ۱۲ هزار نفر |
| اشکاشمی | اشکاشم | چند هزار نفر |
| سنگلیچی | مرز تاجیکستان و افغانستان | کمتر از ۵ هزار نفر |