سایت عباس جوادی Abbas Djavadi's Website

رنگارنگ rss

زبان آذربایجان از اسکندر تا اسلام

8 مارس, 2017

بعد از لشکرکشی اسکندر، دوره «زبان پهلوی» شروع میشود؟ درست است. «پهلوی» تعبیری عمومی است که به گونه های مختلف از جمله لهجه های محلی گوناگون «ایرانی میانه» گفته میشود. اما بگذارید آن چهارچوب تاریخی را در اینجا بطور خلاصه یادآوری کنیم. اگر چه این تذکر شاید تکراری و شاید هم تاحدی قالبی است، اما… ادامهٔ مطلب ›

از آخوندزاده تا طالبوف تبریزی

عهدنامه های گلستان از سال ۱۸۱۳ و ترکمنچای از سال ۱۸۲۸ به حاکمیت ایران در قفقاز بطور قطعی و رسمی پایان داد. قفقاز یکسره وارد ترکیب دولت پادشاهی روسیه تزاری گردید. اما آن برابری انسانی، سیاسی، فرهنگی و زبانی دو سوی ارس که از زمان ایران باستان دستکم دوهزار سال طول کشیده بود، طبیعتا یکشبه… ادامهٔ مطلب ›

مشروطه تبریز و پان ترکیسم استانبول

از انقلاب مشروطه تا جنگ اول جهانی و بعد از آن چه تحولی در افکار ایرانیان بوچود آمد؟ انقلاب مشروطه ایران (۱۹۰۶-۱۹۱۱) و اندیشه های لیبرالی و دمکراتیک آن همه زندگی ایرانیان را فراگرفته بود. انقلاب در تهران آغاز شد و در همان سال نخست به امضای قانون اساسی توسط مظفرالدین شاه منتج گردید. اما… ادامهٔ مطلب ›

از «فارسی خان والده» تا بازگشت «فارسی فصیح»

در دو دهۀ نخست قرن بیستم ترکی عثمانی به فارسی تاثیر معینی داشت… بعد از به توپ بسته شدن مجلس و در جریان جنگ نخست جهانی، بسیاری از روشنفکران، سیاستمداران، شاعران و نویسندگان تجددخواه ایران راهی استانبول و فرنگ و بویژه برلین، پاریس و لندن شدند. از میان این عده میتوان به نام هائی مانند… ادامهٔ مطلب ›

زبان آذربایجان در دورۀ رضا شاه

دورهٔ رضا شاه از هر نگاه دورهٔ فروکش التهاب ها بود… و دورهٔ نظم و آرامش، مرکزیت و «ملت شوی»، البته همه اش به صورت نسبی، در مقایسه با پیش از رضا شاه. بیست-سی سال پس ازناآرامی های انقلابی، کشاکش های سیاسی، محلی و عشایری، دورهٔ رضاشاه پهلوی سرآغاز فصل جدید و تا آن دوره… ادامهٔ مطلب ›

شهریار، کسروی و محدودیت های زمان رضا شاه

انعکاس وضع سیاسی و اجتماعی دورهٔ رضا شاه در وضع زبان و ادبیات آذربایجان چه بود؟ در سطح ملی، یعنی در کلیت ایران، تاریخ و فرهنگ باستان اهمیت بسیار بیشتری یافت. بررسی زبان و پارسی باستان و میانه یعنی پهلوی رایج شد. این، نوعی تمایل بازگشت به «گذشتهٔ درخشان» بود. مطالعهٔ ادبیات کلاسیک و شعرائی… ادامهٔ مطلب ›

زبان در دورۀ فرقۀ دمکرات

موضوع زبان مادری در راس برنامه های «فرقهٔ دمکرات» قرار داشت. در دورهٔ یک سالهٔ فرقه وضع زبان در آذربایجان چطور بود؟ قبل از فرقه، موضوع بر سر اجرای تصمیم مسکو بود. برای حزب کمونیست شوروی و ارتش سرخ که آذربایجان را زیر اشغال خود داشت، موضوع زبان ترکی آذری یک وسیلهٔ تبلیغاتی بود. از… ادامهٔ مطلب ›

هویت، ملیت، قومیت، مذهب و زبان

تعریف تعابیری مانند قوم، ملت و یا هویت بسیار مهم است، چرا که همۀ این تعابیر طرز نگاه ما به جامعه و انتظارات و برخورد های ما را معین میکند. این تعابیردر فرهنگ های مختلف و در ادوار گوناگون معانی مختلفی داشته اند. در هر زبان هم کلمات ویژه ای پیدا میشود که در مورد قوم… ادامهٔ مطلب ›

درباره زبان های التصاقی

عباس جوادی – برخی از دوستان خواهش کرده اند برای رفع بعضی کج فهمی ها و نتیجه گیری های جانبگیرانهٔ سیاسی از بحث کاملا غیر سیاسی و زبانشناختی «زبان های التصاقی» و یا پیوندی، درباره اصول علمی اين طبقه بندی زبان های دنیا توضيحاتى بدهم. براستی نیز بنظر میرسد برخی افراد بدون اطلاعات پایه ای… ادامهٔ مطلب ›

ترکی، ترکی عجمی، ترکی قزلباشی، ترکی آذری

زبان ترکی آذربایجان از ابتدا چگونه نامیده میشد؟ در ایران، هم در دوره صفوی و هم بعد از آن تا حتی اوایل قرن بیستم زبان ترکی را که پس از سلجوقیان در عرض پانصد تا ۷۰۰-۸۰۰ سال در آذربایجان رایج شد، پیوسته «ترکی» نامیده اند، هم خود ایرانیان، چه فارسی زبانان و چه ترکی زبانان،… ادامهٔ مطلب ›

نفوذ و گسترش ترکی

اول با نفوذ ترکی در زمان سلجوقیان شروع کنیم و تا دوره صفویان خلاصه ای از این روند بدهیم. گرهارد دورفر یکی از تورکولوگ های معدود غربی است که روی ترکی آذری کار کرده. دورفر جریان غلبه سلجوقیان بر ایران و سپس روم و کوچ و استقامت ترک های اوغوز در سده یازدهم را این طور… ادامهٔ مطلب ›

از اعراب تا ترک ها

۱۴۰۰ سال پیش امپراتوری ساسانی شکست خورد و ایران جزو خلافت اسلامی شد. اما تا آمدن ترک های سلجوقی به آذربایجان هنوز حدودا چهار صد سال وقت بود. در باره زبان و فرهنگ آذربایجانیان در این چهار صد سال چه میشود گفت؟ تا اولین شکوفه های دوباره زبان و فرهنگ ایرانی، درست مانند شرق و… ادامهٔ مطلب ›

جاینام ها و نمونه سولدوز-نقده

جاینام ها برای درک تاریخ چه اهمیتی دارند؟ تحلیل زبانشناختی معنا و پیگیری تحول جاینام ها از نگاه درک روند تاریخی بسیار مهم است. بسیار مهم است، اما تنها به شرطی که این کار را آدمی کاردان و بی غرض انجام دهد، نه آنکه از این راه برای اثبات این و آن عقیده سیاسی و… ادامهٔ مطلب ›

بابك و افشین به چه زبانی صحبت کردند؟

بعد از لشکرکشی اسکندر مقدونی و شکست هخامنشیان، دوره «فارسی میانه» و یا «زبان پهلوی» شروع میشود، درست است؟ درست است. «پهلوی» تعبیری عمومی است که به گونه های مختلف از جمله لهجه های محلی گوناگون «ایرانی میانه» گفته میشود. اما بگذارید آن چهارچوب تاریخی را در اینجا بطور خلاصه یادآوری کنیم. اگر چه این… ادامهٔ مطلب ›

زبان آذربایجان از مادها تا اسکندر

میرسیم به دوره ماد ها، یعنی تقریبا ۲۷۰۰ سال پیش… مادها یکی از دوشاخه اصلی ایرانیانی بودند که ۳۵۰۰-۳۰۰۰ سال پیش از اوراسیا به فلات ایران کنونی آمدند. آنها در شمال و شمال غرب ایران مسکون شدند. شاخه دوم ایرانیان هم پارس ها بودند که طبیعتا آنها هم از شمال آمدند اما درجنوب و غرب… ادامهٔ مطلب ›

بومی بودن آریائی ها و هشت هزار ساله بودن ترک ها در ایران

نام «آذربایجان» از کجا میاید؟ ریشه اش چیست؟ تا اواخر هخامنشیان یعنی حدودا تا 2300 سال پیش نام آذربایجان وجود نداشت. این منطقه بخشی از امپراتوری ماد بود که در منابع یونانی که تمام سرزمین ایران کنونی را ابتدا مادای (ماد) و سپس پرسیس (پارس) مینامیدند همچون «ماد کوچک» نامیده میشد. ریشه نام «آذربایجان» از… ادامهٔ مطلب ›

تغییر زبان آذربایجان در ده پرسش

«زبان آذربایجان» یعنی کدام زبان و یا زبان ها؟ اولا مشخص کنیم که منظور ما از «آذربایجان» در اینجا استان های اردبیل و آذربایجان شرقی و آذربایجان غربی و استان زنجان است. و اما تعبیر «زبان آذربایجان» و یا تنها «زبان آذربایجانی» که مثلا در جمهوری آذربایجان جا اقتاده و بمعنی «ترکی آذربایجان» بکار میرود،… ادامهٔ مطلب ›

از زبان مادی باستان تا آذری، تاتى، گیلکی و کُردی

آیا زبان مادی باستان ریشه زبان های کنونی ایرانی شمالغربی مثلا تاتی-آذری، تالشی، گیلکی و یا کردی، زازا و یا گورانی است؟ – این سوالی بسیار تخصصی است اما زبانشناسان برجسته معاصر مانند گرنوت ویندفور و دیگران (۱) به این پرسش جواب های کافی داده اند. دو نکته را میتوان با اطمینان گفت. یکم اینکه… ادامهٔ مطلب ›

دو نظریه در باره پیدایش خانواده زبان های هند و اروپائی

یک تحلیل گسترده ژنتیک از پیکر انسان های باستان این نظریه را تقویت می بخشد که خانواده زبان های هند و اروپائی ۵۰۰۰ تا ۶۰۰۰ سال پیش در شمال دریای سیاه جائی شامل اوکرائین و روسیه جنوبی و شمال دریای خزر شکل اولیه خود را یافته و گویشوران این زبانِ نخستین و مفروض (پروتو) هند… ادامهٔ مطلب ›

سیاست فرقه، ضربه ای دیرپا به خواست آموزش زبان مادری

در نتیجه تجربه مردم از حکومت فرقه دمکرات آذربایجان، افراد و گروه های آزادیخواه ایران و از جمله قشر بزرگی از روشنفکران و نویسندگان ایران و حتی خود آذربایجان، ده ها سال پس از سقوط فرقه هم نمیتوانستند از آموزش و تدریس زبان ترکی آذری در کنار زبان رسمی و مشترک کشور یعنی فارسی حمایت… ادامهٔ مطلب ›

زبان آذربایجان کدام است؟

س – «زبان آذربایجان» یعنی کدام زبان و یا زبان ها؟ ج – اولا مشخص کنیم که منظور ما از «آذربایجان» در اینجا استان های اردبیل و آذربایجان شرقی و آذربایجان غربی و استان زنجان است. و اما تعبیر «زبان آذربایجان» و یا تنها «زبان آذربایجانی» که مثلا در جمهوری آذربایجان جا اقتاده و بمعنی… ادامهٔ مطلب ›