سایت عباس جوادی Abbas Djavadi's Website

رنگارنگ rss

زبان آذربایجان از اسکندر تا اسلام

8 مارس, 2017

بعد از لشکرکشی اسکندر، دوره «زبان پهلوی» شروع میشود؟ درست است. «پهلوی» تعبیری عمومی است که به گونه های مختلف از جمله لهجه های محلی گوناگون «ایرانی میانه» گفته میشود. اما بگذارید آن چهارچوب تاریخی را در اینجا بطور خلاصه یادآوری کنیم. اگر چه این تذکر شاید تکراری و شاید هم تاحدی قالبی است، اما… ادامهٔ مطلب ›

از آخوندزاده تا صابر

عهدنامه های گلستان از سال ۱۸۱۳ و ترکمنچای از سال ۱۸۲۸ به حاکمیت ایران در قفقاز بطور قطعی و رسمی پایان داد. قفقاز یکسره وارد ترکیب دولت پادشاهی روسیه تزاری گردید. اما آن برابری انسانی، سیاسی، فرهنگی و زبانی دو سوی ارس که از زمان ایران باستان دستکم دوهزار سال طول کشیده بود، طبیعتا یکشبه… ادامهٔ مطلب ›

درباره زبان های التصاقی

عباس جوادی – برخی از دوستان خواهش کرده اند برای رفع بعضی کج فهمی ها و نتیجه گیری های جانبگیرانهٔ سیاسی از بحث کاملا غیر سیاسی و زبانشناختی «زبان های التصاقی» و یا پیوندی، درباره اصول علمی اين طبقه بندی زبان های دنیا توضيحاتى بدهم. براستی نیز بنظر میرسد برخی افراد و گروه های سیاسی… ادامهٔ مطلب ›

ترکی، ترکی عجمی، ترکی قزلباشی، ترکی آذری

زبان ترکی آذربایجان از ابتدا چگونه نامیده میشد؟ در ایران، هم در دوره صفوی و هم بعد از آن تا حتی اوایل قرن بیستم زبان ترکی را که پس از سلجوقیان در عرض پانصد تا ۷۰۰-۸۰۰ سال در آذربایجان رایج شد، پیوسته «ترکی» نامیده اند، هم خود ایرانیان، چه فارسی زبانان و چه ترکی زبانان،… ادامهٔ مطلب ›

نفوذ و گسترش ترکی

اول با نفوذ ترکی در زمان سلجوقیان شروع کنیم و تا دوره صفویان خلاصه ای از این روند بدهیم. گرهارد دورفر یکی از تورکولوگ های معدود غربی است که روی ترکی آذری کار کرده. دورفر جریان غلبه سلجوقیان بر ایران و سپس روم و کوچ و استقامت ترک های اوغوز در سده یازدهم را این طور… ادامهٔ مطلب ›

از اعراب تا ترک ها

۱۴۰۰ سال پیش امپراتوری ساسانی شکست خورد و ایران جزو خلافت اسلامی شد. اما تا آمدن ترک های سلجوقی به آذربایجان هنوز حدودا چهار صد سال وقت بود. در باره زبان و فرهنگ آذربایجانیان در این چهار صد سال چه میشود گفت؟ تا اولین شکوفه های دوباره زبان و فرهنگ ایرانی، درست مانند شرق و… ادامهٔ مطلب ›

جاینام ها و نمونه سولدوز-نقده

جاینام ها برای درک تاریخ چه اهمیتی دارند؟ تحلیل زبانشناختی معنا و پیگیری تحول جاینام ها از نگاه درک روند تاریخی بسیار مهم است. بسیار مهم است، اما تنها به شرطی که این کار را آدمی کاردان و بی غرض انجام دهد، نه آنکه از این راه برای اثبات این و آن عقیده سیاسی و… ادامهٔ مطلب ›

بابك و افشین به چه زبانی صحبت کردند؟

بعد از لشکرکشی اسکندر مقدونی و شکست هخامنشیان، دوره «فارسی میانه» و یا «زبان پهلوی» شروع میشود، درست است؟ درست است. «پهلوی» تعبیری عمومی است که به گونه های مختلف از جمله لهجه های محلی گوناگون «ایرانی میانه» گفته میشود. اما بگذارید آن چهارچوب تاریخی را در اینجا بطور خلاصه یادآوری کنیم. اگر چه این… ادامهٔ مطلب ›

زبان آذربایجان از مادها تا اسکندر

میرسیم به دوره ماد ها، یعنی تقریبا ۲۷۰۰ سال پیش… مادها یکی از دوشاخه اصلی ایرانیانی بودند که ۳۵۰۰-۳۰۰۰ سال پیش از اوراسیا به فلات ایران کنونی آمدند. آنها در شمال و شمال غرب ایران مسکون شدند. شاخه دوم ایرانیان هم پارس ها بودند که طبیعتا آنها هم از شمال آمدند اما درجنوب و غرب… ادامهٔ مطلب ›

بومی بودن آریائی ها و هشت هزار ساله بودن ترک ها در ایران

نام «آذربایجان» از کجا میاید؟ ریشه اش چیست؟ تا اواخر هخامنشیان یعنی حدودا تا 2300 سال پیش نام آذربایجان وجود نداشت. این منطقه بخشی از امپراتوری ماد بود که در منابع یونانی که تمام سرزمین ایران کنونی را ابتدا مادای (ماد) و سپس پرسیس (پارس) مینامیدند همچون «ماد کوچک» نامیده میشد. ریشه نام «آذربایجان» از… ادامهٔ مطلب ›

تغییر زبان آذربایجان در ده پرسش

«زبان آذربایجان» یعنی کدام زبان و یا زبان ها؟ اولا مشخص کنیم که منظور ما از «آذربایجان» در اینجا استان های اردبیل و آذربایجان شرقی و آذربایجان غربی و استان زنجان است. و اما تعبیر «زبان آذربایجان» و یا تنها «زبان آذربایجانی» که مثلا در جمهوری آذربایجان جا اقتاده و بمعنی «ترکی آذربایجان» بکار میرود،… ادامهٔ مطلب ›

از زبان مادی باستان تا آذری، تاتى، گیلکی و کُردی

آیا زبان مادی باستان ریشه زبان های کنونی ایرانی شمالغربی مثلا تاتی-آذری، تالشی، گیلکی و یا کردی، زازا و یا گورانی است؟ – این سوالی بسیار تخصصی است اما زبانشناسان برجسته معاصر مانند گرنوت ویندفور و دیگران (۱) به این پرسش جواب های کافی داده اند. دو نکته را میتوان با اطمینان گفت. یکم اینکه… ادامهٔ مطلب ›

دو نظریه در باره پیدایش خانواده زبان های هند و اروپائی

یک تحلیل گسترده ژنتیک از پیکر انسان های باستان این نظریه را تقویت می بخشد که خانواده زبان های هند و اروپائی ۵۰۰۰ تا ۶۰۰۰ سال پیش در شمال دریای سیاه جائی شامل اوکرائین و روسیه جنوبی و شمال دریای خزر شکل اولیه خود را یافته و گویشوران این زبانِ نخستین و مفروض (پروتو) هند… ادامهٔ مطلب ›

سیاست فرقه، ضربه ای دیرپا به خواست آموزش زبان مادری

در نتیجه تجربه مردم از حکومت فرقه دمکرات آذربایجان، افراد و گروه های آزادیخواه ایران و از جمله قشر بزرگی از روشنفکران و نویسندگان ایران و حتی خود آذربایجان، ده ها سال پس از سقوط فرقه هم نمیتوانستند از آموزش و تدریس زبان ترکی آذری در کنار زبان رسمی و مشترک کشور یعنی فارسی حمایت… ادامهٔ مطلب ›

زبان آذربایجان کدام است؟

س – «زبان آذربایجان» یعنی کدام زبان و یا زبان ها؟ ج – اولا مشخص کنیم که منظور ما از «آذربایجان» در اینجا استان های اردبیل و آذربایجان شرقی و آذربایجان غربی و استان زنجان است. و اما تعبیر «زبان آذربایجان» و یا تنها «زبان آذربایجانی» که مثلا در جمهوری آذربایجان جا اقتاده و بمعنی… ادامهٔ مطلب ›

ریشه نام آذربایجان چیست؟

تا اواخر هخامنشیان یعنی تا سال 300  پیش از میلاد نام آذربایجان وجود نداشت. این منطقه بخشی از امپراتوری ماد بود که در منابع یونانی که تمام سرزمین ایران کنونی را ابتدا مادای (ماد)  و سپس پرسیس (پارس)  مینامیدند همچون «ماد کوچک» نامیده میشد. ریشه نام «آذربایجان» از نام «آتورپاتكان» میاید که یک واژه فارسی میانه… ادامهٔ مطلب ›

اغراق های مدرن در ریشه یابی کُردها و زبان آنها

در سال های ۱۹۳۰ مسئولان جمهوری جوان ترکيه، كشورى که از میان خاک و خون و جنگ رسته بود، کار زاری فرهنگی، سرتاسری و ملی را آغاز کردند که به دو تئوری استوار بود: «تئوری آفتاب زبان» و «تز تاریخ ترکی» (۱). طبق این تئوری ها که به ادعاهائی مندرآوردی، خیالی و حتی خنده دار… ادامهٔ مطلب ›

نادرشاه افشار و زبان ترکی

نادرشاه از طایفه قرخلوی قبیله ترک زبان افشار بود. بدنبال زوال سلسله صفویان که نادر یکی از فرماندهان برجسته آن بود، او خود مسئولیت پادشاهی کشور را بدست گرفت و در شرایطی بحرانی، نقشی تعیین کننده در احیای تمامیت ارضی ایران بازی کرد. نادر در این نقش خود بعنوان پادشاه جدید ایران ظاهرا به اصلیت… ادامهٔ مطلب ›

ماد آتروپاتن: جمع بندی

  در هشت نوشته گذشته کوشش کردیم در بستر تاریخ عمومی ایران به تاریخ ماد و بویژه آتروپاتن (یعنی آذربايجان و کردستان کنونی بعلاوه زنجان و تا حدی گیلان) از دو زاویه (۱) قومیت و (۲) زبان نگاه کنیم. بگذارید ابتدا آنچه را که گفتیم خلاصه کنیم تا روشن  شود  که  امروزه بعد از گذشت بیش… ادامهٔ مطلب ›

جایگاه زبان مادی و مشتقات بعدی آن

در این نوشته میخواهیم بطور خلاصه، تا اندازه ای که از دستمان برمیاید و برای دانش امروزی زبانشناسی تاریخی روشن است، به سرگذشت زبان  مادی دردوره باستان  و تغییر و تحول آن بصورت زبان ها و لهجه های بعدی و معاصر از قبیل پهلوی (دوره ایرانی میانه) و معاصر (ایرانی نو) بطور خلاصه اشاره کنیم…. ادامهٔ مطلب ›

زبان در ماد و آتروپاتن

هرودوت، مورخ یونان باستان، مینویسد که پادشاه ماد، دیاکو (قرن هشتم پ.م.)، فرمان های خود را بصورت نوشته صادر میکرده است (۵۴). البته معلوم نیست زبان این فرمان ها چه بوده – شاید هم مانند آنچه که در همین دوره و حتی در زمان هخامنشیان در این منطقه رایج بوده، این قبیل اسناد رسمی به… ادامهٔ مطلب ›