ماوراءالنهر و اسلام

پهلوی، عربی و فارسی معاصر

(فصلی از کتاب «ریگ آمو، ایرانیان و ترکان ماوراءالنهر و خراسان در اوایل اسلام زبان فارسی که امروزه در ایران، افغانستان و تاجیکستان با لهجه هایی اندک متفاوت به عنوان زبان گفتار و نوشتار به کار میرود، فارسی «نو»، معاصر… به خواندن ادامه دهید ›

فارسی باستان، میانه، معاصر

تعاریف کلی بگذارید ابتدا تعابیر کلی این مبحث را تعریف کنیم.   پارسیان و مادها  در ابتدا خط و الفبا نداشتند. ادبیات آنها شفاهی و مذهبی-اساطیری بود. در دوره هخامنشیان زبان های خویشاوند ماد ها (مادی) و پارسی ها (پارسی) در… به خواندن ادامه دهید ›

تولد فارسی نو

زبان فارسی که امروزه در ایران، افغانستان و تاجیکستان با لهجه هایی اندک متفاوت به عنوان زبان گفتار و نوشتار به کار میرود، فارسی «نو»، معاصر یا «دری» نامیده می شود. فارسی کنونی، به عنوان زبانی کتبی، ادبی و یا… به خواندن ادامه دهید ›

پسرفت خِرَدگرایی

نابغه های سرگردان عباس جوادی – ابوریحان بیرونی (۹۷۳-۱۰۴۸) و ابوعلی سینا (۹۸۰-۱۰۳۷) در اواخر هزاره یکم میلادی دوره جوانی خود را می گذراندند. بیرونی در «بیرون» یعنی حومه پایتخت محلی خوارزم یعنی شهر کاث متولد شده بود و ابن… به خواندن ادامه دهید ›

رواج علم و ادب در دوره سامانیان

آنچه که تاکنون درباره سامانیان گفتیم، اصولا سلسله مراتب دودمانی یعنی حکومت امیران مختلف سامانی بود که بعد از مدتی که در ماوراءالنهر و سپس تمام خراسان و حتی برخی ولایات دیگر ایرانی حاکم گردیدند، به تحکیم قدرت خود پرداختند… به خواندن ادامه دهید ›

گاهشمار تاریخ ایران و ماوراءالنهر تا سال ۱۵۰۰

۱۵۰۰-۱۰۰۰ پ.م. مهاجرت اقوام هند و ایرانی (آریایی) از جمله مادها و پارسی ها و سپس پارتی ها از آسیای میانه و جنوب روسیه به شبه قاره هند و فلات ایران.  ۱۱۰۰-۱۰۰۰  تاریخ احتمالی تولد پیامبر زرتشت (بنابر بعضی روایات)…. به خواندن ادامه دهید ›

مقام ایرانیان، اعراب و ترکان در دوره طلایی دانش

عباس جوادی – در فصل های گذشته این سلسله گفتار گفتیم که براستی هم اکثر دانشمندان پانصد سال نخست اسلام و بخصوص دویست سال (800-1000 م) دوره طلایی دانش در اسلام نه عرب، بلکه «عجم» یعنی غیرعرب و بخش مهمی… به خواندن ادامه دهید ›

ابن خلدون و نقش «عصبیّت»

عباس جوادی – در ادامه بحث پیشین در باره درخشش ویژه خراسان و ماوراءالنهر در دوره عباسیان (مقاله پیشین این سلسله گفتار) سوال دیگری که می توان در باره درخشش ویژه خراسان و ماوراءالنهر در دوره عباسیان پرسید، مربوط به… به خواندن ادامه دهید ›

چرا خراسان و ماوراءالنهر؟

عباس جوادی – چرا خراسان و ماوراءالنهردر سال 750 میلادی مرکز مقاومت و سپس انقلاب بر ضد حاکمیت امویان شد؟ به جز جنبش بابک خرمدین در آذربایجان اکثر جنبش های ضد خلافت از شرق بپاخاسته بودند. بدون شک دوری خراسان… به خواندن ادامه دهید ›

اهمیت خراسان و ماوراءالنهر در اوایل اسلام

درآمد (مقدمه رشته گفتار «ایرانیان و ترکان در اوایل اسلام») تاریخنگاران در بررسی گذشته سرزمین ­ها و اقوام مختلف، برخی دوره های تاریخی را «سرنوشت ساز» می نامند، چرا که تحولات رنگارنگ وپرفراز و نشیب این دوره ­ها بر سرنوشت… به خواندن ادامه دهید ›

اسلام ایرانیان، اسلام ترکان

(بخش نُهم رشته گفتار «ایرانیان و ترکان ماوراءالنهر در اوایل اسلام») سال های 800 تا 1000 میلادی… روش اسلام آوردن ترکان صحرانشین از آنچه که میان ایرانیان و ترکان یکجا نشین ماوراءالنهر دیدیم، فرق می­ کند. برخلاف ماوراءالنهر، قبول اسلام… به خواندن ادامه دهید ›

اسلام و ترک‌های دشت ها

(بخش هشتم رشته گفتار «ایرانیان و ترکان در اوایل اسلام») عباس جوادی – صد سال پس از نخستین حمله‌های اعراب به ماوراءالنهر، در سال‌های 750، اکثریت ایرانی تبار مردم ماوراءالنهر کم و بیش مسلمان شده‌بودند. ترک‌های بومی ماوراءالنهر اقلیت کوچکی… به خواندن ادامه دهید ›

به زوری، به زاری، به زر

(بخش هفتم رشته گفتار «ایرانیان و ترکان ماوراءالنهر در اوایل اسلام») «تنها با شمشیر و شلاق»؟ عباس جوادی – تقریبا هشتاد سال پس از ظهور اسلام، یکی از سرداران خلیفه اموی بنام قُتیبه بن مسلم حاکم خراسان و ماوراءالنهر شد…. به خواندن ادامه دهید ›

راه دراز مسلمان شدن ترک‌ها

(بخش ششم رشته گفتار «ایرانیان و ترکان ماوراءالنهر در اوایل اسلام») عباس جوادی – آیا ترک‌ها در مدتی کوتاه، به گونه‌ای مسالمت آمیز و حتی داوطلبانه و در اثر جاذبه امپراتوری عربی-اسلامی، تجارت و همسایگی با ایرانیان نومسلمان به اسلام… به خواندن ادامه دهید ›

پس از پیروزی اسلام

(بخش چهارم رشته گفتار «ایرانیان و ترکان ماوراءالنهر در اوایل اسلام») عباس جوادی – سال 750 میلادی آغاز روندی بسیار مهم، پیچیده و سیصد-چهار صد ساله در تاریخ اسلام و از آن جمله ماوراءالنهر و خراسان است که «دروازه ورود… به خواندن ادامه دهید ›

ایرانیان میان اعراب و ترک‌ها

(بخش پنجم رشته گفتار «ایرانیان و ترکان ماوراءالنهر در اوایل اسلام») آشنایی های نخستین با اعراب و اسلام عباس جوادی – می‌دانیم که ایرانیان، مدت‌ها پیش از ظهور اسلام، یعنی از دوره ساسانیان آشنایی دیرینی با همسایگان شمال‌شرقی خود ترک‌ها… به خواندن ادامه دهید ›

خلفای عرب و نایبان آنان

وقتی اعراب ایران ساسانی را شکست داده، دولت خود را گسترش بخشیدند، از نگاه اداری امپراتوری عربی-اسلامی را کم و بیش به سبک امپراتوری ساسانیان به ایالات بزرگ و این ایالات را به ولایت های کوچک تر تقسیم نمودند. هر… به خواندن ادامه دهید ›

پذیرش و گسترش اسلام در ماوراءالنهر

(بخش چهارم رشته گفتار «ایرانیان و ترکان در اوایل اسلام) عباس جوادی – امروزه دین اکثریت مردم ماوراءالنهر یعنی ازبکستان و تاجیکستان کنونی اسلام است. اکثر مسلمانان سنّی و پیرو مذهب حنفی هستند، اگرچه شیعه امامیه واسماعیلیه نیز در برخی… به خواندن ادامه دهید ›

ایرانیان می روند، ترکان می آیند

آمودریا و سیردریا (نقشه اصلی از ویکی پدیا) عباس جوادی – در اواخر هزاره یکم میلادی امیران سامانی دیگر عملا نظارت بر دولت را در خراسان و حتی ماوراءالنهر از دست داده بودند. امیران سامانی هرچند رسما نمایندگان خلیفه بغداد… به خواندن ادامه دهید ›

فراز و فرود خوارزم

جایگاه ماوراءالنهر و خوارزم در آسیای میانه عباس جوادی – در فصل گذشته از فروپاشی دولت سامانیان و جایگزین شدن آن با دو دودمان ترک آسیای مرکزی سخن گفتیم: قراخانیان در ماوراءالنهر و غزنویان در خراسان و بخش های وسیعی… به خواندن ادامه دهید ›

منابع اصلی «ماوراءالنهر در اوایل اسلام»

منابع اصلی رشته نوشته های «ماوراءالنهر در اوایل اسلام» منابع مرجع و دانشگاهی درباره ماوراءالنهر در ششصد سال نخست  پس از ظهور اسلام، بسیارند. منابعی که فقط یکی دو بار استفاده شده اند، نه در این فهرست، بلکه تنها در… به خواندن ادامه دهید ›

منابع اصلی سلسله گفتار «ترک هاچگونه مسلمان شدند؟»

در مورد نخستین ترک‌ها وجغرافیای پیدایش و گسترش آنها و همچنین تهاجم اعراب و قبول اسلام از سوی ایرانیان و سپس ترک‌ها منابع مرجع و آکادمیک بسیارند. ما برای این نوشته اساسا از آثار زیر استفاده کرده‌ایم. در مورد هر… به خواندن ادامه دهید ›