سایت عباس جوادی Abbas Djavadi's Website

زبان آذربایجان در گذر زمان rss

جغرافیای تاریخی و نام آذربایجان

8 مارس, 2017

عباس جوادی میتوانید در آغاز این پرسش و پاسخ، آذربایجان را از نگاه جغرافیای تاریخی تعریف کنید؟ در دوران باستان، یعنی مثلا سه هزار سال پیش، سرزمینی بنام «آذربایجان» موجود نبود. سرزمین کنونی آذربایجان بخشی از امپراتوری بزرگ ماد و پس از آن امپراتوری حتی بزرگتر هخامنشی بود. در دوران هخامنشیان، سرزمین آذربایجان بخشی از… ادامهٔ مطلب ›

زبان آذربایجان پیش از ماد

اولین زبان هائی که میدانیم در قدیم ترین دوره های تاریخ در آذربایجان به کار برده شده، کدام است؟ از دوران پیشا تاریخ آذربایجان شواهد بسیاری از قبیل یافته های تپه باستانی حسنلو (۶۰۰۰ سال پ.م.) در جنوب دریاچه ارومیه نشاندهنده زندگی و حتی کار تولیدی انسان ها در این منطقه است. اما از زبان… ادامهٔ مطلب ›

زبان آذربایجان از مادها تا اسکندر

میرسیم به دوره ماد ها، یعنی تقریبا ۲۷۰۰ سال پیش… مادها یکی از دوشاخه اصلی ایرانیانی بودند که ۳۵۰۰-۳۰۰۰ سال پیش از اوراسیا به فلات ایران کنونی آمدند. آنها در شمال و شمال غرب ایران مسکون شدند. شاخه دوم ایرانیان هم پارس ها بودند که طبیعتا آنها هم از شمال آمدند اما درجنوب و غرب… ادامهٔ مطلب ›

زبان آذربایجان از اسکندر تا اسلام

بعد از لشکرکشی اسکندر، دوره «زبان پهلوی» شروع میشود؟ درست است. «پهلوی» تعبیری عمومی است که به گونه های مختلف از جمله لهجه های محلی گوناگون «ایرانی میانه» گفته میشود. اما بگذارید آن چهارچوب تاریخی را در اینجا بطور خلاصه یادآوری کنیم. اگر چه این تذکر شاید تکراری و شاید هم تاحدی قالبی است، اما… ادامهٔ مطلب ›

زبان آذربایجان از اسلام تا سلجوقیان

اواخر ساسانیان و اوایل حمله اعراب کدام زبان‌ها در ایران به کار میرفت؟ این را کسی به بهترین شکل توضیج میدهد که خودش در همان دوره میزیست و در این زمینه حرفه ای بود. روزبه پوردادویه معروف به ابن مقفع، متفکر، نویسنده و مترجم بزرگ ایرانی قرن دوم هجری (هشتم میلادی) و از چهره‌های برجسته… ادامهٔ مطلب ›

زبان آذربایجان از سلجوقیان تا صفویان

غزنویان و سپس سلجوقیان… هزار سال پیش… مورخین ترکیه مانند خلیل اینالجیق و ایلبر اورتایلی میگویند سلجوقیان ترک بودند و دولتداری آنها ایرانی بود. بعنوان بهترین نمونه این نظریه هم نظام الملک را نشان میدهند. البته غزنویان و سلجوقیان ترک بودند. «ترک» نه تنها بمعنای امروزی فقط ترک زبان. آنها قبایل صحراگرد ترک بودند که… ادامهٔ مطلب ›

زبان آذربایجان از پایان صفویان تا جدائی قفقاز

ترکی آذری پس از صفویان چگونه تحول یافت؟ فکر کنم باید از پایان صفویان تا جنگ های ایران و روس و عهدنامه های «گلستان» و «ترکمنچای» را که منتج به جدائی رسمی شمال ارس یعنی قفقاز جنوبی از ایران شد، بصورت جداگانه بررسی کرد، چرا که بعد از این جدائی، زبان و ادبیات هم فارسی… ادامهٔ مطلب ›

از آخوندزاده تا طالبوف تبریزی

عهدنامه های گلستان از سال ۱۸۱۳ و ترکمنچای از سال ۱۸۲۸ به حاکمیت ایران در قفقاز بطور قطعی و رسمی پایان داد. قفقاز یکسره وارد ترکیب دولت پادشاهی روسیه تزاری گردید. اما آن برابری انسانی، سیاسی، فرهنگی و زبانی دو سوی ارس که از زمان ایران باستان دستکم دوهزار سال طول کشیده بود، طبیعتا یکشبه… ادامهٔ مطلب ›

مشروطه تبریز و پان ترکیسم استانبول

از انقلاب مشروطه تا جنگ اول جهانی و بعد از آن چه تحولی در افکار ایرانیان بوچود آمد؟ انقلاب مشروطه ایران (۱۹۰۶-۱۹۱۱) و اندیشه های لیبرالی و دمکراتیک آن همه زندگی ایرانیان را فراگرفته بود. انقلاب در تهران آغاز شد و در همان سال نخست به امضای قانون اساسی توسط مظفرالدین شاه منتج گردید. اما… ادامهٔ مطلب ›

ایرج میرزا، معجز، صراف و هیدجی

ایرج میرزا و معجز مربوط به دوره مشروطه هستند؟ این دو شاعر را میتوان هم از دوره مشروطه محسوب نمود و هم از دوره رضا شاه، چونکه آنها در هردو دوره زیسته اند. طبیعتا انسان ها برای متولد شدن منتظر این یا آن دوره تاریخی و ادبی نمی شوند! ایرج میرزا (۱۸۷۴-۱۹۲۵) را بسیاری ها… ادامهٔ مطلب ›

نقش مجله «ملا نصرالدین»

بسیاری از تحلیلگران بر آن هستند که مجلهٔ فکاهی و انتقادی «ملانصرالدین» که در سال ۱۹۰۶ در تفلیس (امروزه گرجستان) شروع به انتشار نمود، معروف ترین و محبوب ترین مجلۀ طنز در خاورمیانه بود (۱۲). نویسندگان و شعرائی که نقش اساسی در تولید مضمون این مجله از جمله مقاله ها، اشعار و بخصوص کاریکاتورها داشتند… ادامهٔ مطلب ›

از «فارسی خان والده» تا بازگشت «فارسی فصیح»

در دو دهۀ نخست قرن بیستم ترکی عثمانی به فارسی تاثیر معینی داشت… بعد از به توپ بسته شدن مجلس و در جریان جنگ نخست جهانی، بسیاری از روشنفکران، سیاستمداران، شاعران و نویسندگان تجددخواه ایران راهی استانبول و فرنگ و بویژه برلین، پاریس و لندن شدند. از میان این عده میتوان به نام هائی مانند… ادامهٔ مطلب ›

زبان آذربایجان در دورۀ رضا شاه

دورهٔ رضا شاه از هر نگاه دورهٔ فروکش التهاب ها بود… و دورهٔ نظم و آرامش، مرکزیت و «ملت شوی»، البته همه اش به صورت نسبی، در مقایسه با پیش از رضا شاه. بیست-سی سال پس ازناآرامی های انقلابی، کشاکش های سیاسی، محلی و عشایری، دورهٔ رضاشاه پهلوی سرآغاز فصل جدید و تا آن دوره… ادامهٔ مطلب ›

شهریار، کسروی و محدودیت های زمان رضا شاه

انعکاس وضع سیاسی و اجتماعی دورهٔ رضا شاه در وضع زبان و ادبیات آذربایجان چه بود؟ در سطح ملی، یعنی در کلیت ایران، تاریخ و فرهنگ باستان اهمیت بسیار بیشتری یافت. بررسی زبان و پارسی باستان و میانه یعنی پهلوی رایج شد. این، نوعی تمایل بازگشت به «گذشتهٔ درخشان» بود. مطالعهٔ ادبیات کلاسیک و شعرائی… ادامهٔ مطلب ›

زبان در دورۀ فرقۀ دمکرات

موضوع زبان مادری در راس برنامه های «فرقهٔ دمکرات» قرار داشت. در دورهٔ یک سالهٔ فرقه وضع زبان در آذربایجان چطور بود؟ مهم تر از فرقه، موضوع بر سر اجرای تصمیم مسکو بود. برای حزب کمونیست شوروی و ارتش سرخ که آذربایجان را زیر اشغال خود داشت، موضوع زبان ترکی آذری یک وسیلهٔ تبلیغاتی بود…. ادامهٔ مطلب ›

پیامدهای سوء استفادۀ خارجی از موضوع زبان

تجربهٔ حکومت فرقه کدام پیامد های اجتماعی را داشت؟ این پیامد ها جدی بودند. آنها را باید در دو سطح و زمینه بررسی کرد. یکم در زمینهٔ زبان: بعد از فروپاشی فرقه، مردم به روال زندگی سابق و همیشگی خود برگشتند. یعنی در خانه و بانک و دادگاه و اداره و غیره هر کس زبان خود… ادامهٔ مطلب ›

ادبیات آذربایجان تا پایان قرن بیستم

و اما مختصری در بارۀ ادبیات آذربایجان بعد از حکومت فرقۀ دمکرات بگوئید… بعد از سقوط حکومت فرقه، یک عده از نویسندگان و شعرای فرقه که مانند محمد بیریا و بالاش آذراوغلو اسم و رسمی داشتند و به رهبری فرقه نزدیک بودند، همراه آنها به باکو رفتند و آنجا ماندند. چند نفر مانند بیریا که آنجا… ادامهٔ مطلب ›

وضع کنونی زبان در آذربایجان

و بالاخره در بارهٔ وضع کنونی زبان در آذربایجان صحبت بکنیم … در آغاز صحبت هم گفتیم. آذربایجان هرگز یک زبان نداشته، امروزه هم تنها یک زبان ندارد. در این صحبت ها ما از حدود ۲۷۰۰ سال پیش شروع کرده تا قرن بیستم آمدیم، چرا که تاریخ مکتوب این منطقه حدودا همین قدر و یا… ادامهٔ مطلب ›

تاثیر فارسی بر ترکی آذری ایران

عموما گفته میشود که از میان زبان های آلتائی ترکیک، اوزبکی و ترکی آذری بیشتر از دیگران  تحت تاثیر واژگان، دستور زبان و حتی نظام واجشناختی و آوائی فارسی قرار گرفته اند (۱ ). در زیر به مهم ترین تاثیرات فارسی بر ترکی آذری ایران اشاره میشود: -تغییرات واجشناختی (فونولوژیک) بخصوص به هم خوردن قاعدهٔ… ادامهٔ مطلب ›

ضعف و قوت الفبای فارسی و لاتین

از نگاه خواندن و نوشتن ترکی آذری، ضعف و قوت الفباهای فارسی و لاتین کدامند؟ حالا نه کسی میخواهد و نه برنامه دارد الفبای کسی عوض شود. بعضی ها برای نوشتن ترکی آذری ما بطور خصوصی از الفبا ها و املا های گوناگونی استفاده میکنند. بنده در جا های دیگر هم اظهار نگرانی کرده ام که… ادامهٔ مطلب ›

ما بلد نیستیم نثر ترکی بنویسیم

ما آذربایجانیان ترکی زبان ایران میتوانیم به ترکی شعر بگوئیم، اما نمی توانیم مقاله ای، حتی نامه ای به ترکی بنویسیم. اگر هم بنویسیم، به ناچار یا به لهجهٔ محلی خودمان (مثلا گویش تبریز) می نویسیم که استاندارد نیست، و یا آن را با ترکی ترکیه و یا ترکی باکو مخلوط میکنیم که نتیجۀ این… ادامهٔ مطلب ›