سایت عباس جوادی Abbas Djavadi's Website

زبان و ادبیات rss

درباره زبان های التصاقی

22 فوریه, 2017

التصاقی و یا پیوندی بودن مخصوص ترکی و یا دیگر زبان های آلتائی و یا حتی اورالی نیست. تقریبا اکثر زبان های دنیا به درجه های کم و یا زیاد پیوندی هستند. به این واژه ها درچند زبان دنیا دقت کنیم: فارسی: به خانه میروم be xane mi-raV-am ترکی: eve gidiyorum ev-e giD-iyor-um عربی: أنا… ادامهٔ مطلب ›

فهلوی؟ آذری؟ یا تاتی؟

میتوانید در باره فهلویات توضیح بیشتری بدهید؟ از همین نام «فهلویات» یعنی از آن حرف «ف» در اول این واژه و جمع عربی آن معلوم می‌شود که این واژه مربوط به دوره بعد از اسلام است. مفرد این کلمه «فهلویه»، ریشه آن هم از «فهلوی» است که معرّب (یعنی شکل عربی شده) واژه «پهلوی» است…. ادامهٔ مطلب ›

نادرشاه افشار و زبان ترکی

نادرشاه از طایفه قرخلوی قبیله ترک زبان افشار بود. بدنبال زوال سلسله صفویان که نادر یکی از فرماندهان برجسته آن بود، او خود مسئولیت پادشاهی کشور را بدست گرفت و در شرایطی بحرانی، نقشی تعیین کننده در احیای تمامیت ارضی ایران بازی کرد. نادر در این نقش خود بعنوان پادشاه جدید ایران ظاهرا به اصلیت… ادامهٔ مطلب ›

تورخان گنجه ای در باره «ترکی عجمی»

هنوز بطور یقین و با استدلالی علمی نمیتوان گفت که دو گویش ترکی عثمانی و آذری از کی و تحت کدام شرایط تاریخی و مردم شناسی از همدیگر جداشده بصورت زبان ها و یا گویش هائی مستقل در آمده اند. بعضی چیز ها اما روشن است. هنگام کوچ بزرگ قبایل ترک زبان به ایران و… ادامهٔ مطلب ›

سرگذشت خط و الفباء

آغاز: اندیشه نگار و خط میخی انسان ها احتمالا از 200 هزار سال پیش یعنی از ابتدای شکل گیری «انسان خردمند» (هومو ساپینس) شروع به مکالمه نموده اند. اما گذشته نوشتار و خط بیش از چند هزار سال نیست. میتوان حدس زد که هرچه شرایط و محیط زندگی و روابط بین افراد و گروه ها پبچیده تر… ادامهٔ مطلب ›

تغییر الفبا در جمهوری آذربایجان

در باکو در عرض صد سال سه بار الفبای ترکی را تغییر دادند. بله، هزار سال الفبای فارسی در آنجا هم حاکم بود، اما در همین صد سال اخیر سه بار تغییرش دادند. بعد از اسلام خط و الفبای همه کشور ها و ملل مسلمان، عربی شد. ایرانی ها با افزودن چند نقطه و سرکش… ادامهٔ مطلب ›

تاثیر ترکی بر فارسی

سه زبان اصلی شرق، باصطلاح «السنه ثلاثه» یعنی عربی، فارسی و ترکی در طول بیش از هزار سال گذشته تاثیر بزرگی بر همدیگر گذاشته اند. آنچه که بیش از همه و در نگاه اول به چشم هر فرد غیر متخصص هم میخورد، طبیعتا تاثیر فراگیر عربی بر فارسی و همچنین تاثیر گستردۀ هم فارسی و… ادامهٔ مطلب ›

«ترکی» های دیگر

در ایران، ما به آن گونه ترکی که در آذربایجان بکار میرود «ترکی» (به ترکی «تورکی») میگوئیم. اگر بخواهیم آن را در مقابل ترکی ترکیه مشخص و تفکیک کنیم از تعابیری مانند «ترکی آذری» و یا فقط «آذری» استفاده میکنیم. هم ترکی آذری و هم ترکی ترکیه از شاخه «ترکیک» (ترکی) «خانواده زبان های آلتائی»… ادامهٔ مطلب ›

ادبیات اسلامی در آذربایجان شوروی

عباس جوادی – آنچه که میخوانید یکی دو پاراگراف از نوشته من از سال 1990 در مجله «مطالعات آسیای مرکزی» (ش 1، ص 97-103، 1990) چاپ آکسفورد بریتانیاست. این نوشته Glasnost and Soviet Azerbaijani Literature (متن پی دی اف مقاله در اینجا، به انگلیسی) خلاصه یک سخنرانی در چهاردهمین کنگره شرق شناسان آلمان از 26-30 سپتامبر… ادامهٔ مطلب ›

حمام خزینه سی – خزینه حمام

عباس جوادی – من خودم حمام های خزینه راندیده ام. این حمام ها زمان رضا شاه در تهران و شهرهای بزرگ رسما ممنوع شد اما مردم در شهر های کوچکتر و روستا ها تا مدتی هنوز از آن استفاده میکردند تا اینکه همین 40-50 سال قبل دیگر اثری از حمام خزینه نماند . منظور از «خزینه»… ادامهٔ مطلب ›

مقام فارسی و ترکی در دو دولت ایران و روم

عباس جوادی – در «تاریخ سیستان» میخوانیم وقتی یعقوب لیث منشور حکومت سیستان و بلوچستان و کابل و هرات گرفت «شعرا او را شعر گفتندی به تازی… پس یعقوب گفت چیزی که من اندر نیابم چرا باید گفت. محمد وصیف پس شعر پارسی گفتن گرفت و اول شعر فارسی اندر عجم او گفت.» این حدودا… ادامهٔ مطلب ›

ضرب المثل های ترکی آذری با صدای سهند و فرزانه

این فایل صوتی حاوی بخش بسیار کوچکی ازچند کاست است با صدای شاعر معروف مرحوم بولوت قاراچورلو (سهند) و نویسنده و محقق شناخته مرحوم محمد علی فرزانه که ضرب المثل هائی را که خود جمع آوری کرده بودند در سال های 1350 خوانده و ضبط کرده بودند. از9 کاست (ضبط دو طرفه) که به لطف… ادامهٔ مطلب ›

فردوسی و آذربایجان

  ترجمه تركى آذرى شاهنامه فردوسى را ميخوانم. مترجم معروف و دانشمند مرحوم محمد مبارز عليزاده ٢٧ سال زندگى خودرا به ترجمه شاهنامه وقف كرده است. اصل و شكل كامل ترجمه در باكو چاپ شده ولى منتخبى از آن هم در تهران با تيتر «فردوسى نين شاهنامه سى» به كوشش آقاى عبدالكريم منظورى خامنه منتشر… ادامهٔ مطلب ›

Phonologie des Persischen – واجشناسی فارسی

این رساله ای است که در سال 1984 در دانشگاه کلن آلمان ضمن برنامه دکترا نوشته بودم. موضوع این رساله «واجشناسی فارسی معاصر» است. رساله به آلمانی نوشته شده و عبارت از 111 صفحه است. کار دکترا طبق قواعد دانشگاهی آلمان  باید در سه بخش انجام میشد که در مورد من عبارت بود از زبانشناسی… ادامهٔ مطلب ›

زبان مادری، زبان نخست

یکی از دوستان ایرانی مقیم آلمان از دخترش صاحب یک نوه شد. مبارک است! دخترش هم متولد آلمان است و طبیعتا آلمانی اش بهتر از فارسی اش هست. در نورنبرگ با جوانی که مدتی است از ترکیه آمده ازدواج کرده است. آن روز دیدم با بچه نوزادش آلمانی صحبت میکند. گفتم چرا آلمانی؟ فارسی چرا نه؟ «گفت… ادامهٔ مطلب ›

ادبیات ترکی پیش از اسلام

اکثریت قبایل ترک زبان آسیای میانه، چین و سیبری جنوبی قبل از قبول اسلام در قرن هشتم میلادی هنوز یکجا نشین نشده بودند و ادبیات مکتوب نداشتند اگرچه ادبیات شفاهی ترکی از جمله افسانه هائی از قبیل «ماناس» و «دده قورقود»، ضرب المثل ها و اشعار ساده و ابتدائی که منعکس کننده زندگی قبیله ای… ادامهٔ مطلب ›

تات و ترک

طبق نوشته تاریخ بیهقی، وقتی طغرل بیگ سلجوقی سلطان مسعود غزنوی را شکست داده در سال 1040 در نیشابور همچون «پادشاه خراسان»  تاجگذاری میکند، اشراف و علمای شهر را دعوت کرده با آنها مشورت میکند. سلطان جدید خراسان در جواب به توصیه های قاضی صاعد که مهم ترین شخصیت نیشابور بود، میگوید: ما اشخاصی بیگانه ایم و… ادامهٔ مطلب ›

یغنابی و سُغدی

خیلی جالب و واقعیتش عجیب است: شرقشناس چکی لوبومیر نوواک از دانشگاه پراگ یک لغت یَغنابی – چکی نوشته و این کتاب اخیرا برنده جایزه «انجمن مترجمین جمهوری چک» شده است. این فرهنگ لغات (در این لینک) که دارای 7500 عنوان است در سال 2010 از سوی دانشکده زبانشناسی دانشگاه پراگ منتشر شده بود. آقای… ادامهٔ مطلب ›

صابر و معجز

طرح یک مقاله نسبتا مفصل  درباره نقش اجتماعی و سیاسی فرهنگ، شعر و ادبیات ضد خرافاتی سال های 1880-1930 در شمال و جنوب رود ارس (و علاوه بر آن در ادبیات مشروطه ایران) را به یکی از دوستان باسواد باکو فرستاده بودم تا ببیند و نظرش را بدهد. تاکید اصلی من در آنجا روی میرزا فتحعلی… ادامهٔ مطلب ›

ادبیات آذربایجان ایران در قرن بیستم

عباس جوادی –  پروین اعتصا می، چهره برجسته شعر ایران در قرن بیستم، زاده تبریز و بزرگ شده در تهران است و اشعارش را به فارسی نوشته. مولف نامدار اثر معروف «حیدر بابایه سلام»، محمد حسین شهریار، هم به فارسی و هم به ترکی شعر گفته. قلم شاعر طنز، میرزا علی معجزشبستری، فقط زبان مادری… ادامهٔ مطلب ›

گذشته الفباهای فارسی و ترکی

  یکم: الفبا های ایران باستان از آثار فارسی باستان (تا اواخر هخامنشیان) اساسا سنگ نوشته ها باقی مانده اند. روی این سنگ نوشته ها نوعی خط میخی بکار برده شده که مخصوص فارسی باستان است. اولین آثار این خط مربوط به سال ۵۲۰ قبل از میلاد است. ازفارسی میانه (از ۳۰۰ پ.م.) و بویژه… ادامهٔ مطلب ›