چشم انداز Cheshmandaz

عباس جوادی -

- جلال الدین بلخی ایرانی بود. همه آثارش فارسی است.

- نخیر ترک بود. در قونیه زندگی کرد.

- افغان بود چونکه متولد بلخ بود.

این بحث ها کودکانه است. مثل حرف بچه هائی که فکر میکنند همه چیز های خوب مال آنهاست و هرچه بد است اصلا به آنها مربوط نیست. ببخشیدکه این موضوع را باز تکرار میکنم چونکه اخیرا چهار پنج مطلب راخواندم که با هیجان بسیاری نوشته شده بود، گویا اینها مسائل مهم ما هستند که باید به آن دقت کنیم. یکم: یکی دو منبع کُرد نوشته بودند (و این چیز جدیدی برای منابع کرد هم نیست) که صلاح الدین ایوبی کرد بود و «قهرمان بزرگ و تاریخی مردم کرد» است. صلاح الدین، فرمانده بزرگ و پیروزمند لشگر های اسلام در قرن ۱۲ میلادی  قشونهای صلیبی های مسیحی را که از اروپا آمده سواحل مدیترانه ترکیه، سوریه، لبنان و اسرائیل کنونی را گرفته بودند در هم شکست و در سوریه و مصر حکومت های خود را برقرار نمود.  دوم: چندین منبع ایرانی در رویاروئی لفظی و رسانه ای اخیر با رسانه های جمهوری آذربایجان باز به این دفتر های خاک خورده مراجعه کردند که خاقانی شروانی و نظامی گنجوی ایرانی بودند و به فارسی نوشته اند و بر عکس باور آذری ها آذربایجانی نبودند (یعنی اینها به آذربایجان مربوط نیستند، بیخودی فخر فروشی نکنند!). و بالاخره یکی از دوستان اخیرا با حرارت تمام باز آن بحث مربوط به مولانا جلال الدین بلخی ویا رومی را مطرح کرده و کوشش نموده است بگوید، مولانا که در بلخ (افغانستان کنونی) زاده شده و در قونیه (ترکیه کنونی) زیسته و فوت کرده و به فارسی نوشته، خالصا مخلص ترک بود (یعنی مولانا اصلا ربطی به ایران ندارد، از اقلام افتخارات ایران کمش کنید!).

به خواندن ادامه دهید →

فقط به این ارقام نگاه کنید: درسال 1997 سهم تجارت خارجی در درآمد ناخالص ملی ترکیه 9% بود. این رقم 13 سال بعد یعنی در سال 2010 به 47% رسید یعنی در حال حاضر تقریبا نصف در آمد ملی ترکیه از بابت تجارت خارجی است. یک رقم دیگر: در ده سال بین سال های 2000 و 2010 تعداد خارجیانی که از ترکیه دیدن کردند 210 میلیون نفر بود. و همه اینها هم توریست نبودند. تعداد کسانی که در این ده سال برای کارهای تجاری و سرمایه گذاری و یا بررسی های و کنفرانس های علمی و تخصصی به ترکیه آمده اند رشد چشمگیری داشته است.

به خواندن ادامه دهید →

عباس جوادی — در شهر اوش، دومین شهر بزرگ قیرغیزستان، خانه های ویران شده و سوخته شهروندان اوزبک تبار فورا بچشم میخورد. طبق آمار رسمی در اوش و دیگر شهر های جنوب قیرغیزستان تقریبا دو هزار خانه ویران شده. اکثریت این خانه ها متعلق به مردم اوزبک تبار است. در بعضی از موارد با کمک سازمانهای خارجی، تلاش برای باز ساخت خانه ها شروع شده. سرنوشت خا نه های دیگر هنوز معلوم نیست. همه چیز دهم و یازدهم ماه زوئن امسال اتفاق افتاد

اکثر اوزبک تبارانی که ما با آنها صحبت کردیم گفتند حمله ها سازمان یافته بودند. دو مسئول سازمان ملل در شهر هم به من گفتند که اکثر حمله ها در سه موج متوالی ودر فاصله بسیار کوتاهی اتفاق افتاد. اول یک گروه با ماشین حمله کرده مردم محله های اوزبک نشین را به گلوله بستند. بعد گروهی دیگر باز با ماشین هجوم آورده خانه ها را غارت کرد و بعضی ها را گروگان گرفت و برد. و بالاخره گروه سوم با مواد منفجری که به شیشه های پلاستیکی پر کرده بودند خانه ها را آتش زدند. هنوز کسی نمیداند و یا نمیتواند دقیقا ثابت کند که این گروه های مهاجم کی بودند و از کجا آمده بودند

به خواندن ادامه دهید →

عباس جوادی — بیائید بقول ما آذربایجانیها «کج بنشینیم و راست بگوئیم.» مدل اداره دولتی که از زمان رضا شاه در مورد اقلیتهای ملی (و یا قومی و اتنیکی) برقرار شده و هنوز هم ادامه دارد به خواست مردم و زمانه جواب نمیدهد. در این نظام زبان و فرهنگ مطلقا حاکم در مدارس و دانشگاه ها، ادارات و رسانه ها فارسی است و مثلا در هیچ نقطه ایران یک درس و کورس آموزش ترکی آذری هم نیست. هیچکس دقیقا نمیداند نظر اکثریت مردم آذربایجان در این مورد چیست. نه رفراندومی شده و نه اینکه میتوان انتظار داشت به این زودی ها همه پرسی دمکراتیک و یا حد اقل سنجش افکار عمومی قابل اعتمادی در این مورد صورت گیرد. آنچه که روشن است اینکه در حالیکه رزیم جمهوری اسلامی همچنان برادامه این مدل دوران پهلوی اصرار و ابرام دارد، اکثر افراد و گروه های آزاد اندیش و آزادیخواه، مدل کنونی را قبول نمیکنند و یا حداقل قبول دارند که باید تغییرات و تعدیلات معینی در آن صورت گیرد تا حقوق اولیه این مردم که مربوط به زبان و فرهنگ میشود  تامین گردد. با این وجود بسیاری ها هنوز به فوریت و اهمیت حتی طرح و طلب این موضوع باور جدی ندارند و حل مشکل را به دوران بعد از آزاد و دمکراتیک شدن تمام ایران حواله میدهند و به هرکسی، اعم از معتدل و افراطی، که خواهان حق زبان مادری است مهر «تجزیه طلب» میزنند.

به خواندن ادامه دهید →

عباس جوادی — پروفسور ایلبر اورتایلی یکی از معروف ترین تاریخدانان ترکیه است و شاید از نظر تبدیل علم تاریخ به چیزی قابل فهم و مردمی، انتشار کتاب و مجله و مقاله نویسی فعالترین تاریخنویس کشور است. او که در حال حاضر رئیس کاخ موزه توپ قاپی استانبول است فارسی و عربی را هم بخوبی انگلیسی و آلمانی و روسی میداند. استاد اورتایلی هر هفته یک مقاله در روزنامه «ملیت» مینویسد و در این مقالات موضوعات اغلب خسته کننده تاریخی، سیاسی و فرهنگی را بزبان مردم «خرد» کرده شرح میدهد. موضوع اصلی تخصص اورتایلی تاریخ عثمانی است اما او در باره همه کشور ها و موضوعاتی که به نوعی مربوط به تاریخ عثمانی و ترکیه میشود تحقیق میکند و مینویسد. او که بطور منظم به این  کشور ها سفر هم میکند از ایران هم چندین بار دیدن کرده است. بعد از یکی از آخرین سفر هایش به ایران که دو سال پیش بود مقاله ای، باز در «ملیت» نوشت با تیتر «فرهنگ ،  خمیرمایه پایداری ایران است.» من هر چه جستجو کردم ترجمه فارسی این مقاله را پیدا نکردم و بدین جهت خواستم چکیده آنرا تقدیم شما کنم.

به خواندن ادامه دهید →

عباس جوادی — در آذربایجان مردم به خودشان «ترک» و به فارسی زبانان «فارس» میگویند. این یک تفکیک زبانی است. تفکیک های جغرافیائی هم میشود از قبیل «تبریزی»، «تهرانی»، «اردبیلی» و یا اصفهانی» و غیره. اینگونه تفکیک ها ،هم بین مردم رایج است و هم غلط نیست. ناسیونالیست های ایرانی از تعبیر «ترک» خوششان نمیاید زیرا آنها فکر میکنند با این تعبیر آذربایجانیها خود را از نظر ملی از بقیه ایرانیها جدا میکنند و از «فارس» نامیده شدن خودشان هم خوششان نمیاید چون به این تعبیر عادت نکرده اند و فکر میکنند این، نوعی تفرقه و جدائی افکنی است – که این اصلا درست نیست. ناسیونالیست های ترک آذربایجان هم وقتی «ترک» میگویند میخواهند خودشان را نه فقط از نظر زبانی بلکه به لحاظ ملی و احساسی هم از بقیه ایران و بخصوص فارسی زبانان جدا کنند – که اینهم نادرست و بی اساس است چونکه در ایران همه ایرانی هستند اگرچه همه فارسی زبان نیستند.

به خواندن ادامه دهید →

عباس جوادی — خاطرات 20 و 21 آذر 1325، تبریز

آنچه در زیر میاید برگی از کتاب «بحران آذربایجان (سالهای 1324-1325 ش)، خاطرات مرحوم آیت الله میرزا عبدالله مجتهدی» پسر عموی پدری من است که من شخصا بعنوان انسانی شریف، عالم و معتدل میشناختم. «حاج میرزا عبدالله آقا»، طوری که ما اورا می نامیدیم، از فضلا و روحانیون معروف و معتبر تبریز بود. او در سال 1355 در مشهد فوت کرد.  این کتاب خاطرات به کوشش رسول جعفریان در سال 1381 در تهران چاپ شده است.

چهارشنبه، 20 آذر 1325

امروز هم در شهر نگرانی میان مردم حکمفرما بود. روابط بین تبریز و تهران همان طور مقطوع بود. سیم تلگراف کار نمیکند. رادیوی تبریز با رادیوی طهران بشدت داخل جنگ شده است.

به خواندن ادامه دهید →

رادیوی آزادی باز گزارشی تحقیقی منتشر کرد که میگوید خانواده الهام علی یف رئیس جمهوری آذربایجان در ساختمان «هال کریستال» باکو که مخصوص یوروویژن امسال ساخته شده است ذینفع بوده است. قبلا هم گزارش هائی منتشر شده بود که گویا علی یف ها صاحبان اصلی یکی از مهم ترین شرکت های تلفن موبایل جمهوری اسلامی و معدن طلای این کشور هستند.

جای تعجب نیست.

چند سال پیش در باکو با یاشار 35 ساله صحبت میکردم که «آکادمی پلیس» را تمام کرده و حالا برای یک شرکت خارجی رانندگی میکند. «چه عجب پلیس نشدی؟» تبسم میکند. «پولش را نداشتم. برای وارد شدن به اداره پلیس در باکو 11 هزار دلار میخواهند. برای محله های مرکزی و شلوغ شهر بیشتر. از کجا بیاورم این پول را؟ وقتی هم که پلیس شدی، وابسته به اینکه کجای شهر کار میکنی، هر ماه باید بین هزار تا دو هزار دلار به رئیست بدهی.» نام این پول ها هم رشوه نیست، «شیرینی» (!!) است.این پولها را کی میگیرد؟ البته، رئیس میگیرد. «آن پول های ماهانه را باید از مردم راننده جمع کنیم و به بالا بدهیم. اگر نکنیم، باید از جیب خودمان بدهیم و گرنه اخراج میشویم.» شاید رشوه در اغلب کشور ها هست و بخصوص در بعضی کشور های آسیا و آفریقا بمراتب بیشتر از کشور های دیگر است.

به خواندن ادامه دهید →

عباس جوادی – دوازدهم ماه ژوئن در ترکیه انتخابات پارلمانی خواهد شد و احتمال قوی آن است که حزب حاکم عدالت و ترقی به رهبری نخست وزیر رجب طیب اردوغان، بعد از دو دوره انتخابات گذشته، برای بار سوم با اکثریت قابل توجه آراء از این انتخابات پیروز در آید.اما البته هنوز هیچ چیز معلوم نیست.

هفته آینده در کنفرانسی شرکت خواهم کرد که کوشش خواهد کرد به همین سوال «ترکیه کجا میرود؟» از نظر سیاسی، اقتصادی، اجتماعی، حقوق بشر و سیاست خارجی از دید گاه های گوناگون جواب های مختلفی بدهد. نمایندگان موسسه های مختلف از جمله اتحادیه اروپا همراه با تحلیل گران و نمایندگان سازمان های سیاسی و اجتماعی ترکیه نیز در این کنفرانس شرکت خواهند کرد.

اگر اطلاعات، آمار، ارقام و یا تجربه های شخصی دارید که میتوان از آن برای نتیجه گیری های کمی کلی تر استفاده کرد و در اینجا بنویسید و تقسیم کنید، ممنون خواهم  شد. برای اطلاع همگان هم مفید است.

به خواندن ادامه دهید →

عباس جوادی – دو سه هفته پیش در کنفرانسی که با دعوت موسسات اروپائی در پراگ برگزار شد شرکت کردم. موضوع کنفرانس آینده ترکیه بود. من در باره ترکیه و منطقه صحبت کردم. موضوعات دیگری هم از قبیل اوضاع سیاسی داخلی، حکومت و حزب حاکم و انتخابات 12 ژوئن، اقتصاد و تجارت، نظام قضائی و آزادی مطبوعات، چشم انداز عضویت در اتحادیه اروپا و در عین حال مسئله اقلیت های ملی و دینی هم بحث شد و در هر مورد سخنرانان پر معلومات و سرشناسی صحبت و بحث کردند. خانم نورجان بایسال از پژوهشگاه مطالعات سیاسی و اجتماعی شهر دیار بکر در باره مسئله کرد ها صحبت کرد که بسیار آموزنده بود.

به خواندن ادامه دهید →

عباس جوادی – هر چه به انتخابات پارلمانی ترکیه (12 ژوئن، یکشنبه آینده) نزدیک میشویم، تشنج و التهاب سیاسی و امنیتی این کشور شدید تر میشود. علاوه بر لحن بسیار خشن و دشمنانه رهبران احزاب سیاسی ترکیه نسبت به همدیگر، حزب سیاسی کرد های ترکیه، حزب صلح و دمکراسی( ب.د.پ.) از آشتی جوئی یکی دو سال گذشته دور تر میشود. به گفته بعضی از تحلیل گران ترکیه، اکنون دیگر ظاهرا اصلاحات سیاسی و تامین بعضی حقوق شهروندی (از قبیل تحصیل به زبان مادری که دولت و اکثر احزاب سیاسی ترک با آن مخالفت میکنند) از دیدگاه نمایندگان و فعالین کرد کشور از حالت «حلال مشکلات» بودن در آمده و «کرد ها الان دیگر خواهان حقوق گروهی و قومی از جمله استاتوس خودمختاری هستند.» شاید مرحله قبل از انتخابات است که اوضاع را اینقدر متشنج کرده، اما بنظر میرسد بدنه بحران و خواست های مطرح شده، ماندنی هست. گروه های کرد به «نافرمانی شهروندی» دعوت میکنند و بعضی ها گفته اند که چند روز پس از انتخابات خود بطور «یک جانبه» (؟) اعلام «خود مختاری» خواهند کرد.

به خواندن ادامه دهید →

عباس جوادی – 100 درصد آراء در انتخابات پارلمانی ترکیه شمرده شده، وضع چهار حزب بزرگ کشور از این قرار است:

آ.ک.پ. (حزب حاکم محافظه کار، متمایل به اسلام معتدل) 50 درصد

ج.ح.پ. (سوسیال دمکرات) 26 در صد

م.ح.پ. (ناسیونالیست) 13 درصد

ب.د.پ. (کرد ها) 6 در صد

تحلیل کاملا شخصی من از نتایج انتخابات اینست:

به خواندن ادامه دهید →

عباس جوادی – مهمترین ویژگی قرن بیستم میلادی از نظر شرق مسلمان یعنی خاور میانه و شمال آفریقا فروپاشی کامل امپراثوری عثمانی و تاسیس کشور های مستقل و نیمه مستقل از بطن این امپراتوری و از جمله خود جمهوری ترکیه و کشور های عربی مانند عراق، عربستان سعودی، سوریه، لبنان و مصر بود. عثمانی در ضمن آخرین امپراتوری به معنای سنتی و تاریخی کلمه و همچنین آخرین امپراتوری اسلامی بود. نشانه های زوال و انجطاط عثمانی از قرن نوزدهم شروع شده بود و از آن هنگام به بعد، به طرزی تدریجی اما بارز و مستمر، دولت عثمانی در حال استقراض، عقب نشینی، پسرفت، از دست دادن مناطق تحت سلطه خود و نا آرامی و شورش های داخلی بود.

اما سقوط عثمانی «گناه» هیچ سلطان و صدر اعظم و فرمانده و حکومت بخصوصی نبود. شرق ۴۰۰-۵۰۰ سال بود که از غرب عقب مانده بود. انقلاب صنعتی، اصلاحات احتماعی، اندیشه تجدد و پیشرفت علمی و تکنولوژیک غرب که آوازه فوریت و اهمیتش به تدریج و زحمت اواسط قرن نوزدهم به عثمانی و سپس ایران رسید، دیگر کشور های غربی را صد ها سال بود که تبدیل به قدرت های تعیین کننده کرده بود در حالیکه ما هنوز در گیر این مبارزه بودیم که تصمیم بگیریم از کدام راه باید برویم.

به خواندن ادامه دهید →

عباس جوادی – هر از گاهی بعضی ها بحثی به راه میاندازند و یک عده را دنبال نخود سیاه میفرستند: هزار سال پیش، قبل از آمدن قبایل ترکمن و اوغوز به آذربایجان کنونی، زبان مردم این منطقه ترکی نبود، «آذری باستان» بود، و یا تاتی، چیزی شبیه تالشی امروز؟ شاید شبیه آن، بهر حال زبانی فارسی -  ایرانی و غیر ترکی. منظور اصلی شان هم در واقع این نیست که دانش همگان از تاریخ و گذشتگان بیشتر شود. در مقابل یک عده از هموطنان آذری ما هم خونشان میجوشد و برای دفاع از زبان و فرهنگ خود شروع به این داستان ها میکنند که نخیر، زبان این مردم همیشه (و یا حداقل ۲-۳ هزار سال است) ترکی بوده و هیچ وقت ربطی به زبانهای ایرانی نداشته. خالا انتظار دارید این مردم بیچاره در این گیر و دار امرار معاش و گرانی و یارانه و تحصیل بچه ها از سوئی و فشار های سیاسی و جنگ رهبر با احمدی نژاد و ظهوری ها و رمال ها از سوی دیگر طرف «نژاد پاک آریا» و یا «اقوام ترک خالص» را بگیرند؟

به خواندن ادامه دهید →

عباس جوادی – آیت الله محمد یزدی رئیس جامعه مدرسین حوزه علمیه قم  می‌گوید «ایرانی، اول مسلمان است، بعد ایرانی.» آیا هر ایرانی میتواند هویت اجتماعی خودش را طوری که خودش میخواهد تعریف و معین کند؟ مثلا بنده اولا یک انسان و یک مرد هستم. متعلق به خانواده خودم هستم که اصلا اهل کوی مقصودیه شهر تبریز در استان آذربایجان شرقی ایران است. ما مسلمان شیعه مذهب هم هستیم. من میتوانم مشخصات دیگر هویتی هم بخودم بدهم از قبیل درآمد و سطح زندگی، سطح تحصیل و یا محیط های جغرافیائی و فرهنگی گذشته و حال که بر تشکل شخصیت و هویت اجتماعی، سیاسی و فرهنگی من تاثیر گذار بوده اند.

به خواندن ادامه دهید →

عباس جوادی – حالا که مسئله پژاک و کرد ها اینقدر داغ شده، دقت خیلی ها به «مسئله قومی» و یا اتنیکی در ایران هم افزایش یافته است. آنروز دوستی میگفت فرق بزرگ تجزیه طلبان کرد با تجزیه طلبان آذری در آنست که آذری ها دست به خشونت و اسلحه نمیبرند. البته بسختی میتوان «سیب را با پرتغال مقایسه کرد» اما این تشخیص بنظرم در کلیت خود درست و بسیار مهم است.

اگر موضوع فقط بر سر این باشد که کسی و یا گروهی بهر دلیلی صلاح شهر و منطقه «قومی» خود را در جدائی و استقلال از کشور متبوع خود و یا پیوستن به کشور دیگری میداند، حق دارد نظرش را بدهد و ترویج و تبلیغ کند و برای آن نظر طرفدار جمع کند. دلبستگان ناسیونالیسم ملی، یعنی مثلا پان ایرانیسم و ایران پرستی مطلق به معنای نفی حقوق اقوام و اقلیت ها،چه در حکومت ها و چه در خارج ار آن، بمحض شنیدن بوی تجزیه طلبی کنترل خود را از دست میدهند و خواهان قطع حق فکر و سخن تجزیه طلبان و حتی سرکوب و انهدام فیزیکی آنان میشوند.این هم، بغیر از نادرست و تفرقه افکن و خشونت برانگیز بودنش، باعث جری شدن و رادیکال تر گشتن طرف مقابل و عمیق تر شدن شکاف های اجتماعی میشود.

به خواندن ادامه دهید →

عباس جوادی – دیروز امامعلی رحمان و محمود احمدی نژاد روسای جمهور تاجیکستان و ایران نیروگاه برقی «سنگ توده ۲» در جنوب تاجیکستان را افتتاح کردند. در این نیروگاه ایران با ۱۸۰ و تاجیکستان با ۴۰ میلیون دلار شرکت میکند. نیروگاه از دو واحد ۱۱۰مگا واتی عبارت است.

مجلس ایران چندی پیش لایحه دو فوریتی بررسی نجات دریاچه ارومیه را با این استدلال رد کرده بود که یک میلیارد دلار بودجه لازم برای نجات دریاچه ارومیه در دست نیست. در پی بحث های داغ دو سه هفته اخیر و تظاهرات ارومیه و تبریز دیزوز دولت اعلام کرد که میخواهد ۹۵۰ میلیارد تومان (نزدیک به ۹۰۰ میلیون دلار) بودجه برای نجات دریاچه جدا کند. اما صحت و سقم این خبر رسمی معلوم نیست زیرا هنوز مجلس از این موضوع خبری ندارد و تصمیمی نه در سطح مجلس و نه در دولت در باره کم و کیف چنین بودجه و راهکار های پروژه نجات دریاچه گرفته نشده و یا حد اقل به اطلاع مردم نرسیده است.

عباس جوادی – ویژگی های ایرانی آریا پرست …

۱ – عاشق دین زرتشتی است اما از آن فقط «پندارنیک، گفتار نیک، کردار نیک» را میداند.

۲ – فکر میکند همیشه کشوری بنام ایران بوده که مردمش به فارسی «تهرونی» صحبت میکردند اما مهاجمان عرب و تُرک که آمدند زبان بعضی ها را بزور عوض کردند و حالا باید بزور زبان همه این مردم را فارسی کرد.

۳ – ایمان راسخ دارد که از ارمنستان و آسیای صغیر و بغداد گرفته تا تاجیکستان و اوزبکستان و افغانستان همه «مال» ایران بود و اگر فرصتی دست داد، چرا نه؟، باید این سرزمین ها را پس گرفت.

۴ – از افغانها و تاجیک ها و ارمنی ها خوشش میاید اما لطف چندانی به ترکمن ها و اوزبک ها و تُرک ها و اعراب ندارد.

به خواندن ادامه دهید →

عباس جوادی – ویژگی های ایرانی ترک پرست…

۱- تصور میکند که «ترک ها» از ۴-۵ هزار سال پیش در آذربایجان کنونی مسکون بوده اند. در مورد کوچ گسترده و مستمر قبایل و طوایف ترکمن به آذربایجان و آناطولی (ترکیه کنونی) از قرن یازدهم میلادی که باعث تغییر زبان اکثریت مردم این مناطق شد خبری ندارد و یا نمیخواهد خبری داشته باشد.

۲- اصلا از بحث زبان های ایرانی که قبل از ترکی در آذربایجان مورد استفاده بود خوشش نمی آید. بهمین جهت از شاعر آذری قطران تبریزی خبری ندارد و از تاریخ دان مشهور احمد کسروی هم اصلا خوشش نمی آید.

۳- فکر میکند در تاریخ، کشوری بنام ایران موجود نبوده و اگر بوده بزور و با حاکمیت قهری بر اقوام دیگر از جمله ترک ها بوده و باید این کشور محدود به شرق ایران کنونی و افغانستان و تاجیکستان باشد.

۴- اطلاع چندانی ندارد، اما از حافظ و فردوسی و زبان فارسی خوشش نمی آید.

به خواندن ادامه دهید →

عباس جوادی – 24 سال پیش در یک مجله چاپ استانبول مقاله ای در باره نام زبان ترکی آذربایجان نوشته بودم. اجازه دهید همان حرف ها را بطور خلاصه  تکرار کنم:

 یکم: زبانی که ما در آذربایجان بکار میبریم، زبانی ترکی است. ما هم آنرا «تورکی» مینامیم

 «دوم: ترکی» عموما به زبان استانداردی گفته میشود که زبان رسمی اکثریت مردم ترکیه است.

 سوم: آن یکی، «ترکی ترکیه» است. این یکی، «ترکی آذربایجان» است

4. بین مردم عادی خیلی ها هستند که بخاطر مرکزیت این شهر ها، به آن یکی «ترکی استانبولی» و به این یکی «ترکی تبریز» میگویند. اما وصل کردن نام یک زبان به یک شهر احتمالا کار درست و دقیقی نیست.

5. زبان ها و لهجه های ترکی به درجه های مختلف بهمدیگر نزدیک و یا از همدیگر دورند. نزدیکترین ها به زبان ما آذربایجانیان ترکی ترکیه و تا حدی ترکمنی است. اوزبکی را هم تا حدی میفهمیم. اما فهمیدن قزاقی و قیرغیزی برای ما ها کار آسانی نیست.

به خواندن ادامه دهید →

عباس جوادی – زبان ترکی آذری که ما امروزه در ایران بکار میبریم چگونه ریشه گرفت و وسعت یافت؟ مناسبات و مقام و نفوذ و گسترشش در مقابل فارسی چه بود؟ زبان های ترکی آذربایجان و ترکیه که امروزه تا حد زیادی از همدیگر متمایز شده اند در زمان صفویه چقدر بهمدیگر نزدیک و چقدر از همدیگر دور بودند؟ واژگان، املاء و تلفظ کلمات، همچنین دستور زبان از قبیل صرف افعال و جمله سازی ها  چه تشابهات و یا فرق هائی داشت؟  حسن جوادی و ویلم فلور که در گذشته نیز کار های بسیار مفید و علمی تاریخی به چاپ رسانیده اند در حال اتمام تهیه و تنظیم لغتنامه ای هستند که حدودا 350 سال پیش بقلم محمد رضا نصیری و پسرش عبدالجمیل نصیری تالیف شده است. آنها هر دو اصلا اهل اردوباد بودند که به اصفهان آمده برای دربار صفوی کار میکردند. اما پدر، محمد رضا، از زمان اقامت در اردوباد شروع به جمع آوری لغات این فرهنگ نموده و پسر، عبدالجمیل، آنرا تکمیل کرده است. حسن جوادی و ویلم فلور این لغتنامه را از تنها نسخه خطی آن که در کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران موجود است آماده میکنند. آنچه که در زیر میخوانید تنها مقدمه این لغتنامه است که امید است بزودی به چاپ برود.در این فرهنگ برای هر کلمه ترکی «قیزیلباشی» (آذری امروزه) و یا ترکی رومی (ترکیه کنونی) و چغتائی (اوزبکی قدیم)  معنا و کلمات مترادف فارسی داده میشود که از نظرمقایسه و بررسی تحول این زبان ها بنظر من جالب و آموزنده است.

به خواندن ادامه دهید →

عباس جوادی – بخش اول این سلسله مقالات را در «سه معیار پیشرفت ترکی آذربایجانی ایران – یکم: الفبا» تقدیم خوانندگان کرده و آنجا وعده داده بودم که که بزودی در باره معیار دوم یعنی استانداردیزاسیون و معیار سوم که عبارت از مدرنیزاسیون باشد خواهم نوشت. در واقع آن بخش اول و همچنین بخش های دوم و سوم از کتابی است با تیتر «آذربایجان و زبان آن: مسائل و مشکلات ترکی آذری در ایران» که در سال 1367 (1988) در برکلی (کالیفرنیا) چاپ شده بود. از آنوقت تا کنون بسیاری چیز ها عوض شده. از جمله ما در شمال ارس شاهد سقوط شوروی و جمهوری سوسیالیستی آذربایجان و همچنین (برای بار سوم) تغییر الفبا این بار از سیریلیک به لاتین شده ایم. اما در آذربایجان ایران از نظر زبان ترکی آذری تغییرات جدی و اساسی رخ نداده و از طرف دیگر آن اصول و بحث های زبانشناسی و یا اجتماعی که حدود 23 سال پیش در آن کتاب مطرح شده بودند بنظرم چندان فرقی نکرده اند و میتوانم ادعا کنم که آن بحث ها هنوز در کلیت خود اعتبار خود را حفظ کرده اند.

بخش اول این مقالات را برپایه همان کتاب نونویسی کردم. اما راستش وقت و فرصت آن را ندارم که دو بخش باقی مانده را هم نو نویسی کنم، خلاصه نمایم و متناسب با تغییرات این دو دهه و چندسال به روز کنم و حتی بعضی تعابیر و اصطلاحات را که آن وقت بکار برده ام و امروز مطابق سلیقه ام نیست عوض کنم. از این جهت اجازه میخواهم که عین همان دو بخش آخر را بصورت «پی دی اف» تقدیم شما کنم. امیدوارم که بخاطر آنچه که در این بین کهنه شده و یا تعابیر و یا حتی نظریاتی که کاملا مطابق روز نیست مرا معذور دارید.

لطفا روی این تیتر کلیک کنید: Azeri Standardization

اینهم بخش سوم و پایانی سلسله گفتار «سه معیار پیشرفت ترکی آذربایجانی ایران» که در باره مدرنیزاسیون است. در این بحث تاکید ما اساسا بر مدرنیزاسیون کلمات، اسامی و اصطلاحات است. خواهیم دید که در این 70-80 سال در حالیکه در شمال ارس زبان ترکی آذری، با تمام نقطه ضعف ها و مشکلاتش، بهر حال در انطباق با شرایط یک زبان رسمی (حتی زیر سایه سنگین روسی) رشد کرده و کلمات و اصطلاحاتش تا حد قابل توجهی مدرنیزه شده، اما در ایران به علت نبودن تحصیل و کاربرد رسمی زبان، عینا مانند موارد الفبا و استانداردیزاسیون، در مورد مدرنیزاسیون هم شاهد یک هرج و مرج بودیم و هستیم.

لطفا روی این تیتر کلیک کنید: Azeri Modernization

رحيم رئيس نيا

در مورد نفوذ طوايف ترک زبان از طريق گذرگاه هاي قفقاز به آلباني و آذربايگان در سده هاي ميلادي، در فصل مربوط به مناسبات دولت ساساني با اقوام شرقي اين کتاب سخن رفته است. از اطلاعات حاصل از منابع موجود چنين برمي آيد که اقوام مهاجم ترک بارها از گذرگاه هاي قفقاز گذشته، سرزمين هاي بين کوه هاي قفقاز و ارس را درنورديده و به آذربايگان نيز رسيده اند و اي بسا که در بعضي جاها رحل اقامت افکنده اند و گاهي نيز در برابر قدرت ساساني از در تسليم درآمده، با توافق مقامات ساساني در بخش هايي از آلباني و آذربايگان مسکن گزيده اند. در مواردي نيز به عنوان جنگاور مزدور به خدمت دولت ساساني درآمده اند و در بخش هاي مختلف کشور و از آن جمله آذربايجان که از نظر نظامي داراي حساسيت خاصي بود، ماندگار مي شده اند. بدين ترتيب زمينه براي انتشار زبان ترکي و رواج آن در بخش هايي از اين سرزمين فراهم مي آمد تا بعدها با تبديل زبان ترکي به زبان عمومي ارتباط طوايف مختلف السان و به هم پيوستن تدريجي اجتماعات طايفه اي ترک زبان و…. مقدمات غلبه زبان ترکي بر زبان ها و نيم زبانهاي رايج در آذربايجان آماده شود.

به خواندن ادامه دهید →

این ها سه برگ از کتاب «تاریخ و جغرافیای دارالسلطنه تبریز» اثر شاهزاده نادر میرزا است که در تاریخ 1323 هجری قمری (1910) به چاپ رسیده و در سال 1360  هجری شمسی (1981) در تهران تجدید چاپ شده است. این سه صفحه حاوی اطلاعاتی در باره جد پدر من میرزا جواد آقا (که نام خانوادگی ما از ایشان است )، جد مادرم میرزا حسن آقا  و پدرهر دو میرزا احمد آقا هست.

Tarikhe Tabrizلطفا کلیک کنید